Besbaas

Besbaas (waxaa sidoo kale loo yaqaan basbaas ama qaji) waa miraha dhirta ka soo baxa qoyska Capsicum, oo caanka ku yihiin dhadhankooda kulul. Dhirtan waxay ka tirsan tahay qoyska weyn ee Solanaceae, kaas oo ay ku jiraan sidoo kale yaanyada, baradhada iyo tubaakada. Miraha waxay ku kala duwan yihiin cabbir, midab iyo heerka kulaylka: waxaa jira mid cagaaran, cas, jaalle iyo mid madow u eg.

Kulaylka besbaaska wuxuu ka yimaadaa walxo kiimikaad ah oo la yiraahdo capsaicinoids, kuwaas oo ugu weyni yahay capsaicin. Capsaicin waxay xiriirtaa dareemayaasha kulaylka ee carrabka iyo maqaarka, taasina waxay keentaa dareen gubasho oo aan cuncun jireed la socon. Xoogga kulaylka waxaa marmar lagu qiyaasaa cabbir la yiraahdo Scoville.

Asalka iyo faafitaanka

Dhirta Capsicum asal ahaan waxay ka soo jeedaa Ameerika (qaybaha kulaylaha leh ee Mareykanka Dhexe iyo Koonfurta Ameerika), halkaas oo dadka asaliga ah ay muddo dheer beerayeen. Kadib safarrada badeed ee qarniyada 15aad iyo 16aad, besbaaska wuxuu gaaray Yurub, Afrika iyo Aasiya, waxaana si degdeg ah galay cunnada deegaannada badan. Maanta waxaa laga beeraa gobollo badan oo aduunka ah, oo ay ku jiraan Bariga Afrika.

Isticmaalka cunnada Soomaalida

Cunnada Soomaalida, besbaas waxaa loo isticmaalaa laba hab: mirihiisa cad oo la cuno ama la jarjaro, iyo suugo ama shiid la yiraahdo basbaas oo lagu daro tuun, dhanaan (liin dhanaan ama qadhaadh), xawaash iyo marmar kabbash ama yaanyo. Basbaaska shiidan waxaa lagu raaciyaa bariis, baasto, hilib shiilan, canjeero iyo maraq. Waxaa sidoo kale mirihiisa qalalan la shiidaa oo lagu daraa xawaashka.

Nafaqada iyo caafimaadka

Besbaaska cusub wuxuu leeyahay fitamiin C iyo walxo midab-siin ah sida carotenoids. Waxaa jira cilmi-baaris ku saabsan saameynta capsaicin ee xanuunka iyo dheef-shiidka, laakiin natiijooyinka wali ma buuxa. Dadka qaba xanuun caloosha ah ama xiiq-oofka mararka qaar waxay ka yareeyaan cunista basbaas kulul.