Biomolikule
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
70 luqadood
Biomolikule (af-Ingiriisi: biomolecule) waa molikul (isku-dhis atomyo) uu unug nool soo saaro ama uu u isticmaalo howlaha nolosha. Waxay ku jiraan bakteeriya, dhirta, xayawaanka iyo aadanaha. Inta badan waxay ku salaysan yihiin kaarboon, oo lala jiro haydarojiin, oksijiin iyo naytarojiin; qaar kalena waxay leeyihiin fosfooras iyo kibrit.
Biomolikulayaasha waaweyn waxaa loo yaqaan makromolikul. Badanaa waa silsilado ka samaysan qaybo yaryar oo isku xiga (monomer). Tusaale ahaan boroteein waxaa laga dhisaa aminoo-asiidh, cadaydhka (carbohydrate) waxaa laga dhisaa suggar-yada fudud, halka aashitada nukleyik-ga laga dhiso nukleyootiidh.
Fasallada waaweyn
Afarta fasal ee caadiga ah waa: boroteeinada, aashitooyinka nukleyik (DNA iyo RNA), cadaydhka iyo dufanka (lipids). Boroteeinadu waxay qabtaan shaqooyin kala duwan: dhisme, gaadiid, iyo dedejin falcelin (enzymes). Aashitada nukleyik waxay xafiddaa oo gudbisaa macluumaadka hidaha. Cadaydhku waxay siiyaan tamar iyo dhisme (sida cellulose-ka dhirta). Dufanku wuxuu sameeyaa xuubka unugga oo kaydiya tamar.
Molikulaha yaryar
Marka lagu daro makromolikulada, unuggu wuxuu leeyahay molikulo yaryar oo muhiim ah: biyo, ayoonno, faytamiino, hormoono, iyo molikulo tamar-gudbiya sida ATP. Molikulahaas yaryar waxay ka qayb qaataan falcelinta kiimikada ee unugga (metabolism), taasoo ah isku-dhafka jebinta iyo dhisidda maaddooyinka.
Qaab-dhismeed iyo shaqo
Shaqada biomolikulku waxay si dhow ugu xiran tahay qaabkiisa saddex-geesoodka ah. Boroteein marka uu qaabkiisa lumiyo — tusaale kulayl ama aashito darteed — badanaa shaqadiisu way istaagtaa; taas waxaa loo yaqaan denaturation. Sidoo kale, isku-xirnaanta laba silsiladood ee DNA waxay ku salaysan tahay is-barbar-dhigga nukleyootiidhyada, taasoo suurta gelisa in la koobiyeeyo macluumaadka hidaha.