Bir la Mood

Bir la Mood (af-Ingiriisi: metalloid) waa curiye kiimikaad leh sifooyin u dhexeeya kuwa birta (metal) iyo kuwa bir-la'aanta (nonmetal). Curiyeyaashan qaar ka mid ah sifooyinkooda muuqaalka ah ayaa u eg birta — tusaale ahaan dhalaal iyo midab bir u eg — halka dabeecaddooda kiimikaad ay badanaa u dhowdahay bir-la'aanta.

Magaca kale ee loo isticmaalo waa "bir-dhexaad" ama semimetal, in kastoo erayga semimetal fiisigiska adkaha uu macne kale oo gaar ah leeyahay. Curiyeyaasha guud ahaan lagu tiriyo Bir la Mooda waxaa ka mid ah boron, silikoon, jarmaanyum, arseeniig, antimoni iyo tellurium. Qaar cilmi-baarayaal ah waxay ku daraan poloonyum iyo astatine, laakiin liiska ma aha mid si rasmi ah loo xaddiday.

Booska shaxda xilliyeedka

Shaxda xilliyeedka dhexdeeda, Bir la Mooda waxay ku yaalliin xariiq talaabo-talaabo ah oo ka bilaabata boron kuna dhammaanaysa dhinaca astatine, iyadoo qaybinaysa birta (bidixda) iyo bir-la'aanta (midigta). Sababta oo ah kala-guurku waa mid tartiib ah oo aan xad adag lahayn, buugaagta kiimikada ee kala duwan waxay liis kala duwan bixiyaan.

Sifooyinka

Guud ahaan Bir la Moodku waa curiyeyaal adag, jajab badan (brittle), oo leh dhalaal bir u eg. Korantada iyo kuleylka way gudbiyaan si xaddidan — badanaa waa semiconductor, taasoo la micno ah in gudbinta korantadu ay kordho marka heerkulku kaco, sida ka duwan birta oo ay ka dhimanto. Kiimikad ahaan, waxay samayn karaan xiriir kaawalanti ah (covalent), waxayna oksaydhyadoodu mararka qaarkood yeelan karaan dabeecad amfoteerik ah — ka falcelinaya asiidhka iyo saldhigga labadaba.

Adeegsiga

Silikoon iyo jarmaanyum waa aasaaska warshadaha semiconductor-ka: laga sameeyo transistor-yada, jibsyada kombiyuutarka, iyo saxannada korantada qorraxda. Boron waxaa loo isticmaalaa muraayadaha kulaylka u adkaysta iyo dawooyinka beeraha qaarkood. Arseeniig iyo antimoni waxaa lagu daraa alaab bir isku dhafan (alloy) si loo kordhiyo adkaanta, sidoo kalena waxaa laga sameeyaa isku-dhafyo semiconductor ah sida gallium arsenide.