Birr (lacag)

Birr waa lacagta rasmiga ah ee dalka Itoobiya. Mid kasta oo birr ah waxaa loo qaybiyaa 100 santim. Lacagta waxaa soo saara oo maamula Bankiga Qaranka Itoobiya (National Bank of Ethiopia), kaas oo qaabilsan daabacaadda warqadaha lacagta, soo saarista qadaadiicda, iyo hagidda siyaasadda lacagta.

Erayga "birr" asal ahaan macnihiisu waa "qalin-cad" ama bir/lacag cad oo luqadaha Itoobiya (Amaarigna iyo Tigrinya). Magaca wuxuu ku dhufan yahay xilligii lacagaha qaali ee laga sameeyay qalin (silver). Muddo ka hor, dalka waxaa lagu isticmaalayay magaca "dollar Itoobiya" marka Ingiriisi lagu tilmaamayo, laakiin magaca birr ayaa mar dambe si rasmi ah loo adeegsaday.

Taariikh

Ka hor gumeysiga iyo bilowgii qarnigii 20-aad, Itoobiya waxay isticmaashay lacagaha qalinka ah iyo qaabab kale sida cusbada baarkadaha ah (amole) iyo qadaadiicda dibadda. Xilligii Boqor Menelik II waxaa la bilaabay soo saarista qadaadiic qaran. Xilligii xoog-qabsiga Talyaaniga (1936–1941) waxaa la isticmaalay lira iyo lacagaha ku xiran gumeysiga. Ka dib xoraynta, lacagta qaranka ayaa dib loo habeeyay, waxaana la isticmaalay dollar Itoobiya. Sannadihii 1970-meeyadii, ka dib isbeddelka nidaamka dowladda, magaca birr ayaa si rasmi ah loo soo celiyay.

Qaabka lacagta

Birr waxaa soo baxa qaab warqado (banknotes) iyo qadaadiic (coins). Warqadaha waxay ku qoran yihiin Amaarigna iyo Ingiriisi, waxaana ay muujiyaan sawirro la xiriira beeraha, xoolaha, dhaqanka, iyo dhismayaasha taariikhiga ah ee dalka. Qadaadiicda santim ah waxay caadi ahaan ku jiraan qiimayaal yar oo loo isticmaalo ganacsiga maalinlaha ah. Sannadkii 2020 Bankiga Qaranka Itoobiya wuxuu daabacay warqado cusub oo lagu doonayay in lagu yareeyo been-abuurka lacagta iyo lacagta aan xisaabta ku jirin.

Siyaasadda sarrifka

Muddo dheer, qiimaha birr-ka dibadda waxaa lagu maamulay nidaam si adag loo kontoroolay, taas oo keentay farqi u dhexeeya qiimaha rasmiga ah iyo qiimaha suuqa madow. Bankiga dhexe wuxuu marar badan sameeyay dhimis (devaluation) si loo dhiirrigeliyo dhoofinta iyo loo yareeyo cadaadiska lacagta qalaad. Sannadkii 2024, Itoobiya waxay qaadday tallaabo weyn oo ah in qiimaha birr-ka uu ku salaysnaado suuqa (market-based), taas oo qayb ka ahayd heshiisyo dib-u-habeyn dhaqaale iyo wadatashi lala yeeshay hay'adaha maaliyadeed ee caalamiga ah.

Isticmaal iyo dhaqaale

Birr waxaa lagu isticmaalaa gudaha Itoobiya, waxaana sidoo kale lagu ganacsadaa xuduudaha la wadaaga dalalka deriska. Sicir-bararka sare ee sannadaha dhow wuxuu saameeyay awoodda wax-iibsi ee lacagta, gaar ahaan qiimaha cuntada. Isticmaalka lacag-bixinta mobilada iyo bangiyada dijitaalka ah wuxuu sii kordhayaa magaalooyinka waaweyn.