Birshiile

Birshiile (sidoo kale loo yaqaan tumaal) waa qofka ku shaqeeya tumista birta iyo bir-hoosaadyada kale. Shaqada waxay ku salaysan tahay in birta lagu kululeeyo dab ilaa ay ka noqoto mid caseeya oo jilicsan, kadibna lagu garaaco birdhaco (dubbe) korkiisa dhagax ama bir weyn oo la yiraahdo aan (anvil), si loo beddelo qaabkeeda. Marka birta la kululeeyo ma dhalaalayso oo dareere ma noqonayso — waxay kaliya jilicsanaanaysaa, taasina waa faraqa u dhexeeya tumaalnimada iyo shubidda birta (foundry).

Alaabta birshiiluhu sameeyo waxaa ka mid ah mindiyo, faasas, jareerro, bakoorado, musbaarro, silsilado, kabo dameer iyo faras, iyo qalab beeraleyda oo kale sida yaanbo iyo gudin. Bulshooyin badan, oo Soomaalidu ku jirto, tumaalnimada waxay ahayd xirfad muhiim u ah beeraha, xoolo-dhaqashada iyo hubka.

Habka shaqada

Goobta shaqada waxaa loo yaqaan tumaalka ama foornada. Udubdhexaadka waa girgire (forge) oo dhuxul ama qori lagu shido, iyo buufin (bellows ama tuuriyo) oo hawada dabka gelisa si kulaylka u kaco. Birta la kululeeyay waxaa lagu qabsataa birqabato (kalbash), kadibna waxaa lagu tumaa dubbe iyo aan. Habab caadi ah waxaa ka mid ah fidinta, gaabinta, duleelinta, qaloocinta iyo isku-tumista laba bir (forge welding). Ugu dambayn, qaar ka mid ah alaabta waxaa lagu adkeeyaa in la kululeeyo kadibna degdeg lagu qaboojiyo biyo ama saliid (quenching), taasoo qarka birta ka dhigta mid adag oo af leh.

Booska bulshada

Bulshooyin badan oo Afrika, Aasiya iyo Yurub ah, tumaallada waxay lahaayeen boos gaar ah oo bulshada ah — mararka qaar sharaf badan (sababtoo ah aqoonta iyo hubka), marka kalena takoorid iyo kala-sooc bulsho. Soomaaliya, ereyga 'tumaal' waxaa loo isticmaalaa labada macne: xirfadda iyo koox bulsho oo xirfaddaas la xiriirisay dhaqan ahaan. Kala-soocyadan dhaqameed ee tumaallada la eegayo waxay ahaayeen mowduuc dood iyo isbeddel muddo dheer.

Xilligii warshadaha iyo maanta

Kacaankii warshadaha, warshadaha wax-soo-saarka badan iyo makiinadaha tumista ayaa qaar badan ka mid ah shaqooyinkii tumaalka la wareegay. Sidaas darteed, tirada birshiilayaasha caadiga ah way hoos u dhacday meelo badan. Hase ahaatee, xirfaddu wali way jirtaa: qaar waxay ku shaqeeyaan kabidda xoolaha (farrier), qaar waxay sameeyaan naqshad bir ah (dayactirka albaabbada, wareegyada, iyo farshaxanka), qaarna waxay tumaan mindiyo gacan-sameysan. Waddammada horumaraya, gaar ahaan meelaha miyiga, tumaalka gacanta wali waa isha ugu weyn ee qalabka beeraha iyo dayactirka.

Erey-bixin