Boodh

Boodh (waxa kale loogu yeeraa boodhka ama busleey) waa walxo qalalan oo aad u yar yar, oo ka kooban jajab ciid, dhoobo, biyo-la'aan carro, iyo waxyaabo kale oo dabiici ah ama dad-sameeyay ah. Cabbirkooda yaraanta ayaa u suurtogelisa in hawada kor u qaaddo oo ay muddo hawada ku dhex hadhaan, ka dibna ay ku fadhiistaan dusha dhulka ama walxaha guryaha ku jira.

Boodh wax kasta oo qalalan ah oo la burburin karo ayuu ka iman karo: dhul lamadegaan ah, beero la falay, waddooyin aan qorax-shubidda lahayn, dhismayaal la dumiyay, sidoo kale dunta dharka, timaha xayawaanka iyo maqaarka dadka ee iska qulqula. Sidaas darteed guryaha waxaa ku dhex jira boodh ka duwan kan bannaanka.

Nooca iyo cabbirka

Cilmiga hawada boodhka waxaa lagu qeexaa iyada oo la eegayo dhexroorka walxaha. Walxaha ka yar 10 microns (loo yaqaan PM10) waxay gaadhi karaan marinnada neefsashada, halka kuwa ka yar 2.5 microns (PM2.5) ay galaan qaybaha hoose ee sambabbada. Walxaha waaweyn dhaqso ayay hoos u dhacaan, kuwa yar yarna waxay maalmo hawada ku sii jiri karaan oo dhawr boqol kiiloomitir socdaali karaan.

Duufaannada boodhka

Marka dabaylo xoog leh ka kacaan dhul qallalan oo aan caws lahayn, boodh badan ayaa hawada isku uruuraa oo duufaan boodh ah samaysma. Nooca noocan oo kale wuxuu badanaa ka dhasha aagagga saxaraha iyo kuwa daanta saxaraha ah, sida Saxaraha Sahara iyo Bariga Afrika. Boodhka Sahara ayaa hawada ku dhex gudba badweynta Atlantik. Duufaannada waxay hoos u dhigaan aragga, waxay carqaladeeyaan safarrada, waxayna dabooli karaan beeraha.

Caafimaad iyo cimilo

Neefsashada boodh badan waxay xumayn kartaa xanuunnada sambabka sida neefta (asthma) iyo bronchitis, waxayna dheereyn kartaa xanuunnada wadnaha iyo xididada. Shaqooyinka boodh badan leh, sida qodista, qoridda dhagaxa iyo dhismaha, waxay leeyihiin halis gaar ah marka la yeesho boodh silica ah, kaas oo keeni kara cudur sambabka ah oo la yidhaa silicosis. Dhinaca cimilada, walxaha boodhka waxay milicsiyaan iftiinka qorraxda oo saameeyaan heerkulka, waxayna ka shaqeeyaan sal u noqoshada isku-uruurinta biyaha daruuraha.

Faa'iidooyinka nidaamka deegaanka

Boodhka ma aha oo kaliya wax lays celiyo. Waxa uu qaadaa macdano sida birta iyo fosfooraska, kuwaas oo quudiya nolosha badda iyo dhirta dhul-fog ku taal. Tusaale caan ah waa boodhka Sahara ee ku dhaca kaymaha Amazon, kaas oo ku daraa nafaqooyin ciidda.

Yareynta

Habab caadi ah oo boodhka lagu yareeyo waxaa ka mid ah biyo ku shubidda waddooyinka ciidda ah, dhirta lagu xidho ciidda si aan dabayl u qaadin, dabool lagu saaro walxaha dhismaha, iyo miirayaal (filters) lagu rakibo warshadaha. Guryaha dhexdiisa, nadiifin qoyan iyo hawo-mareen wanaagsan ayaa hoos u dhiga inta boodh la neefsado.