Boosfoor

Boosfoor (Turki: İstanbul Boğazı) waa marin biyo cidhiidhi ah oo ku yaal waqooyi-galbeed Turkiga. Wuxuu isku xiraa Badda Madow (Black Sea) iyo Badda Marmara, taasoo iyada, iyada oo loo maro Marinka Dardanelles, ku xirmaysa Badda Mediterranean-ka. Marinkan wuxuu kaloo u kala qaybiya magaalada Istanbul laba qaybood: qaybta Yurub iyo qaybta Aasiya.

Boosfoor waa mid ka mid ah marinnada biyaha ugu muhiimsan ganacsiga badda ee adduunka. Dhererkiisu waa qiyaastii 30 kiiloomitir, ballaciisuna meelaha qaarkood aad buu u yar yahay. Sababtaas awgeed maraakiibta waaweyn ee saliidda iyo alaabta qaada waxay u baahan yihiin habraac gaar ah oo socodka ah, waxaana la fulinaya nidaam kormeer iyo maamul socod.

Juquraafi

Marinka wuxuu socdaa jihada waqooyi-koonfur, wuxuuna leeyahay laallaabyo dhowr ah. Labada dhinac waxay leeyihiin buuro iyo hareero sare, taasoo horay u dhigtay barxado difaac iyo qalcado. Biyaha waxay laba lakab u socdaan: lakabka sare oo ka yimaada Badda Madow oo cusbadiisu hooseeyo, iyo lakab hoose oo cusbo badan oo ka yimaada Marmara. Isku dhafkan wuxuu saameeya nolosha badda iyo kalluumeysiga.

Taariikh iyo istaraatijiyad

Boosfoor wuxuu qarniyo badan ahaa udub-dhexaadka boqortooyooyinka. Magaalada Byzantium — oo dib loo magacaabay Constantinople, ka dibna Istanbul — waxay ku dhistay awooddeeda xakameynta marinka. Boqortooyada Byzantine iyo tan Cusmaaniyiinta labaduba waxay marinka u adeegsadeen difaac iyo canshuur ganacsi. Xakameynta marinka waxay sidoo kale ahayd mowduuc dagaallo iyo heshiisyo caalami ah oo badan.

Nidaamka sharciga

Socodka maraakiibta ee Boosfoor iyo Dardanelles waxaa maamula Heshiiska Montreux, oo la saxiixay 1936. Heshiiskaas wuxuu Turkiga siiyaa xaq uu ku maamulo marinnada, isla markaana wuxuu xaddidaa maraakiibta dagaalka ee dalalka aan Badda Madow ku xigin — xaddidaad culeys, tiro iyo muddo joogsi. Waqtiga dagaalka Turkiga wuxuu leeyahay awood dheeraad ah oo xakameyn.

Isgaarsiin iyo buundooyin

Labada dhinac waxaa isku xira buundooyin dhowr ah oo waaweyn iyo tunnel dhulka hoosta mara oo tareen qaada. Sidoo kale doonyaha rakaabka qaada waa qayb muhiim ah oo gaadiidka maalinlaha ah ee Istanbul.