Boqol

Boqol waa magaca Af-Soomaaliga ee tirada 100. Waa tiro dabiici ah oo ku xigta 99 kana horreysa 101. Nidaamka tirinta ee toban-saldhigga ah (decimal), boqol waa tobanka la isku dhufto tobanka, taas oo ah 10 × 10, ama 10 oo laba jeer la sarreysiiyay.

Boqolka waxa uu ku qoran yahay far Carabi-Hindi ah sida 100, halka nidaamka Roomaanku uu u yaqaan C. Sababta oo ah nidaamka tirinta caalamiga ahi wuxuu ku salaysan yahay tobanka, boqolku wuxuu noqday xad muhiim ah oo lagu qiyaaso qaddarka, saamiga iyo cabbirka.

Isticmaalka luqadeed

Af-Soomaaliga waxa laga dhisaa tirooyinka boqolaadka iyada oo tirada la horgeliyo erayga: laba boqol (200), saddex boqol (300), ilaa sagaal boqol (900). Kun waa tirada ku xigta ee sarreysa, waana toban boqol. Marka la isku daro, waxa la yidhaahdaa boqol iyo shan (105) ama laba boqol iyo labaatan (220).

Erayga boqolkiiba wuxuu muujiyaa saami ka mid ah boqol, oo u dhiganta ereyga 'percent' ee Ingiriisiga, tusaale ahaan 'shan boqolkiiba' (5%). Sidoo kale 'boqol sano' waxa ay tilmaamtaa qarni.

Sifooyin xisaabeed

Boqol waa tiro laba-jibbaaran (square), maadaama ay tahay 10². Qaybiyeyaasheedu waa 1, 2, 4, 5, 10, 20, 25, 50 iyo 100. Isugeynta qaybiyeyaasheeda saxda ah — kuwa ka yar tirada laftigeeda — waxa ay ka badan tahay 100, taas oo ka dhigaysa tiro badan (abundant number). Sidoo kale waa isugeynta afartii tiro oo isku xiga ee dhaadheer ee bilowga: 1 + 3 + 5 + ... ilaa 19.

Meelaha kale ee laga arko

Boqolku waa saldhigga nidaamka boqolleyda ee lagu qiyaaso natiijooyinka imtixaannada, ribaha bangiyada iyo tirakoobka. Cabbirrada qaar ayaa isaga dhisan, sida boqolka sentimitir ee mitir ka dhigan, ama boqolka sano ee qarni la yidhaahdo. Xisaabaadka lacageed ee dalal badan, halbeegga hoose wuxuu inta badan ka kooban yahay boqol qaybood oo unugga weyn ah.