Boqortooyo

Boqortooyo waa qaab dowladeed oo madaxa dowladda uu yahay boqor ama boqorad. Awoodda badanaa waxay ku wareegtaa dhaxal, taas oo micnaheedu yahay in xilka laga dhaxlo qoys gaar ah. Erayga waxaa sidoo kale loo isticmaalaa dhulka iyo dadka boqorku xukumo.

Boqortooyooyinku way kala duwan yihiin xagga awoodda dhabta ah ee boqorka. Qaar boqorku wuxuu hayaa awood buuxda oo sharci-dejin iyo maamul ah; qaar kalena boqorku waa astaan qaran, halka xukunka dhabta ah ay hayaan xildhibaanno la doortay iyo ra'iisul wasaare.

Noocyada

Marka la kala saaro, waxaa jira boqortooyo dastuuri ah oo dastuurku xaddido awoodda boqorka, iyo boqortooyo dhammaystiran (absolute) oo boqorku ku dhawaad awood aan xad lahayn haysto. Sidoo kale waxaa jira boqortooyo la doorto, halkaas oo guddi ama gole boqorka soo dooranayo, taas oo ka duwan nidaamka dhaxalka tooska ah.

Dhaxalka iyo xilalka

Xeerarka dhaxalku waxay caadi ahaan qeexaan cidda xigta boqorka. Qaar ka mid ah nidaamyada waxay mudnaanta siiyaan wiilka ugu weyn; qaar kalena way ogolaadaan in gabadhu xilka qaadato. Marka boqorku yar yahay ama uu awoodi waayo, waxaa la magacaabi karaa wakiil (regent) oo ku simo xilka.

Sharciyadda

Boqortooyooyinku sharciyaddooda waxay ka dhisteen ilo kala duwan: caado taariikhi ah, heshiisyo beeleed, ama sheegasho diimeed oo xukunka la xiriirinaysa amar sare. Waqtiga kadib, dowlado badan ayaa awoodda boqorka ku xaddiday dastuur qoran ama baarlamaan, iyada oo la ilaalinayo qaabka boqortooyada.

Isbeddelka casriga ah

Qarniyadii 19-aad iyo 20-aad, boqortooyooyin badan ayaa u beddelmay jamhuuriyado, ama loo rogay astaan aan awood siyaasadeed lahayn. Haddana boqortooyo tiro leh ayaa weli jira caalamka, oo qaarkood door dastuuri ah oo kooban leeyihiin, qaarna maamul toos ah wataan.