Boromiin

Boromiin (Br) waa curiye kiimikaad oo tirada atamku tahay 35. Wuxuu ka tirsan yahay kooxda halojiinta (halogens), taas oo ay sidoo kale ku jiraan fluoriin, kolooriin iyo yoodiin. Boromiinku waa curiyaha kaliya ee aan bir ahayn oo heerkulka qolka ku ah xaalad dareere ah. Midabkiisu waa casaan-bunni mugdi ah, wuxuuna soo saaraa uumi midab isku mid ah leh oo ur xoog leh yeesha.

Dabeecadda dhexdeeda, boromiinku si dhif ah ayuu ku jiraa qaab curiye keligiis ah. Inta badan wuxuu u jiraa qaab boromiid (Br⁻) oo ku milmay biyaha badda, harooyinka cusbada leh iyo biyaha ceelasha qoto dheer. Warshadaha waxay ka soo saaraa ilo cusbo-badan, iyadoo kolooriin lagu daro biyaha si boromiidka looga saaro.

Sifooyinka jireed iyo kiimikaad

Boromiinku wuxuu ku jiraa qaab molecule laba-atam ah (Br₂). Wuxuu si fudud u uumi baxaa heerkul caadi ah. Sida halojiinta kale, aad buu u falgalaa: wuxuu ku darsamaa biraha isagoo sameeya boromiidyo. Falcelinta boromiinku waa ka daciifsan tahay tan kolooriinka, laakiin ka xoog badan tan yoodiinka. Boromiinka dareeraha ah wuxuu gubi karaa maqaarka, uumigiisuna wuxuu wax yeelayaa indhaha iyo neefsashada, sidaas darteed waxaa loo baahan yahay qalab ilaalin ah marka la maareeyo.

Isticmaalka

Isku-darrada boromiinka waxaa lagu isticmaalaa walxaha dab-celinta (flame retardants) ee laga sameeyo balaastigga, alaabta elektaroonigga ah iyo dharka. Sidoo kale waxaa loo isticmaalaa daawooyin, dawooyinka cayayaanka, iyo kiimikooyin nadiifin oo biyaha lagu daaweeyo. Taariikh ahaan, isku-darka faddi boromiid ayaa lagu isticmaali jiray sawir-qaadista filimka ah, iyadoo boromiin sidoo kale lagu darsan jiray shidaalka baabuurta ee sanadihii hore.

Deegaanka iyo xakameynta

Qaar ka mid ah isku-darrada boromiinka, gaar ahaan kuwa methyl bromide loo yaqaan, waxay saameyn ku yeeshaan lakabka ozone-ka. Sababtaas awgeed heshiisyada caalamiga ah ee ilaalinta ozone-ka waxay yareeyeen isticmaalkooda, iyadoo laga reebay isticmaal gaar ah oo xaddidan. Sidoo kale, walxaha dab-celinta ee boromiinka leh waxaa laga dooday inay deegaanka ku raagaan, taasoo keentay in dalal badani ay soo saareen sharci xaddidaya nuucyo qaarkood.