Borotiin
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
172 luqadood
Borotiin (Ingiriisi: protein) waa nooc ka mid ah molekuulada waaweyn (macromolecules) oo laga helo unug kasta oo nool. Wuxuu ka kooban yahay silsilad aminoo-asiidyo (amino acids) oo isku xidhan xidhid la yidhaahdo xidhidka bebtiidka (peptide bond). Nooca borotiinka iyo shaqadiisu waxay ku xidhan yihiin nidaamka aminoo-asiidyada iyo qaabka saddex-geesoodka ah oo silsiladdu isku laablaabto.
Borotiinada waxay qabtaan shaqooyin kala duwan: qaar waa enzaymo oo dedejiya falcelinta kiimikaad ee jidhka, qaar waa qaybo dhismeed sida kolajiin iyo keratiin, qaar kale waxay gaadiidaan walxaha (tusaale hemoglobin oo ogsijiin qaada), waxaana ka mid ah hoormoonno iyo unugyada difaaca jidhka sida antibodies. Sidoo kale waxay ka qayb qaataan gudbinta calaamadaha unugyada dhexdooda.
Dhismaha kiimikaad
Aminoo-asiid kastaa wuxuu leeyahay koox amino, koox karboksiil iyo koox gaar ah (side chain) oo astaamaha kiimikaad go'aamisa. Aminoo-asiidyada borotiinka laga dhisto ee caadiga ah waa 20. Silsiladda aminoo-asiidyada waxay marxalado dhismeed leedahay: nidaamka horaad (sequence), dhismaha labaad (sida helix alfa iyo xaanshiga beta), dhismaha saddexaad (qaabka guud ee laablaabka), iyo dhismaha afaraad marka silsilado badan isku darsamaan.
Sidee laga sameeyaa
Macluumaadka borotiinka wuxuu ku qoran yahay DNA-ga. Marka hore DNA-ga waxaa laga qoraa RNA fariin-side (mRNA), taasna waxaa ka akhriya riboosoomka (ribosome) oo aminoo-asiidyada isku xidha si waafaqsan koodhka jeniska. Habkan waxaa loo yaqaan tarjumaadda (translation). Ka dib borotiinku wuxuu marin karaa isbeddello dheeraad ah, sida lagu dar ereyada sonkorta ama fosfooriga, kuwaas oo shaqadiisa saameeya.
Borotiinka cuntada
Borotiinka waa mid ka mid ah nafaqooyinka waaweyn ee cuntada, oo laga helo hilib, kalluun, ukun, caano, digir, misir, loox iyo lows. Marka la cuno, borotiinka waxaa lagu jajabiyaa aminoo-asiidyo mindhicirka iyo caloosha, kadibna jidhku wuxuu ku dhisaa borotiinnadiisa. Qaar ka mid ah aminoo-asiidyada jidhku samayn karo, kuwa kalena waa in laga helaa cuntada; kuwaas waxaa loo yaqaan aminoo-asiidyo lagama-maarmaan ah.