Caalamka

Caalamka waa eray Af-Soomaali ah oo asalkiisu ka soo jeedo Carabiga (ʿālam). Marka la isticmaalo, wuxuu badanaa tilmaamaa adduunka oo dhan: dhulka, dadka ku nool, iyo xiriirka ka dhexeeya bulshooyinka kala duwan. Isticmaal kale ayaa jira oo uu ku tilmaamayo dhammaan waxa jira, taasoo u dhigmaysa erayga cirbixiyeenka ee 'universe'.

Macnaha erayga wuxuu ku beddelmaa xaaladda hadalka. Marka lagu yiraahdo "caalamka siyaasadda" ama "caalamka cayaaraha", waxa loola jeedaa goob ama meel shaqo oo gaar ah, ee ma aha dunida oo dhan. Sidaas oo kale, "caalami ah" waxa loo isticmaalaa in wax uu ka baxsan yahay xadka hal dal.

Asalka erayga

Erayga waxa uu ka mid yahay ereyada badan ee Af-Soomaaligu ka soo qaatay Carabiga iyada oo diinta Islaamka iyo ganacsiga badda ay wadada u ahaayeen. Af-Soomaali dhexdiisa, wuxuu qaatay qaab magac ah oo la kala geeyo: caalam (magac keli ah), caalamka (magac leh maqaal), iyo caalami (tilmaame). Erayada kale ee macne isku dhow leh waxa ka mid ah adduun, dunida iyo cirka.

Isticmaalka cilmiga

Cilmiga cirbixiyeenka, caalamku waxa uu ka kooban yahay meelaha, waqtiga, iyo dhammaan walxaha iyo tamarta ku jirta. Waxa ku jira xiddigo, majaraha (galaxies), iyo booska u dhexeeya. Cilmi-baarayaasha waxay ku raacsan yihiin in caalamku uu balaadhinayo, taas oo ku salaysan indha-indhaynta iftiinka ka imaanaya majarayaasha fog.

Isticmaalka bulshada iyo siyaasadda

Hadalka siyaasadeed iyo warbaahinta, caalamku waxa uu badanaa matalaa nidaamka dowladaha, hay'adaha caalamiga ah, iyo xiriirka ganacsi ee isku xira dalalka. Ereyada sida "caalamiyeyn" (globalization) waxa ay tilmaamaan sida suuqyada, tignoolajiyada iyo dhaqanka ay isku dhex galeen.