Caanaqub

Caanaqub waa xayawaan naasley ah oo ka tirsan kooxda jiirarka (rodents), oo lagu garto qoryo dhaadheer oo adag — oo Af-Soomaali lagu magacaabo bahalo ama qoryo caanaqubta — kuwaas oo ku daboolan dhabarka iyo dhinacyada. Qoryahan waa timo isbeddelay oo la mideeyay keratin, walxaha isku midka ah ee ciddiyaha iyo geeska.

Caanaqub wuxuu ku nool yahay Afrika, Aasiya, Yurub, iyo Ameerikaha. Wuxuu inta badan cunta caleemo, xidid, jirid geedo, miro iyo dhirta kale, taas oo ka dhigaysa xayawaan cuntadiisu dhir tahay. Badanaa habeenkii ayuu socdaalka iyo raadinta cuntada sameeyaa, maalintiina ku hoyda god ama dhogor dhagax hoosaad.

Muuqaalka iyo qaab-dhismeedka

Jidhka caanaqubta wuxuu isugu jiraa timo caadi ah, timo qallafsan iyo qoryo. Qoryaha ugu waaweyn waxay ku yaalliin dhabarka iyo dabada. Marka xayawaanka la cabsi geliyo, wuxuu qoryaha kor u taagaa si jidhkiisu u muuqdo mid ka weyn oo la adkeeyay. Qoryaha waa kuwo si fudud uga soo baxa maqaarka oo ku dhega jidhka wixii taabta; ma tuurin qoryaha sida sheekooyinka qaar u sheegaan, laakiin haddii uu dhabarka ku dhufto cadowga, qoryo badan ayaa ku hara.

Kala qaybsanaanta noolaha

Cilmi-baarayaasha waxay caanaqubyada u kala saaraan laba koox waaweyn: caanaqubyada Duniyada Hore (Hystricidae), oo ku nool Afrika iyo Aasiya, badanaa dhulka ku socda oo jir weyn leh; iyo caanaqubyada Duniyada Cusub (Erethizontidae), oo ku nool Ameerika, oo qaar badan oo ka mid ah geedaha fuulaan. Labadan koox waxay qoryaha si madax-bannaan u yeesheen, taas oo tusaale u ah horumar isku mid ah oo si gooni ah u dhacay (convergent evolution).

Nolosha iyo taranka

Caanaqub badanaa keligiis ama lammaane ku noolaadaa. Dheddigga wuxuu dhalaa tiro yar oo ubad, badanaa mid ilaa laba. Ubadka waxay ku dhashaan qoryo jilicsan oo si degdeg ah u adkaada kadib dhalashada. Nolosha caanaqubta bannaanka waxay noqon kartaa dhowr sano ilaa toban sano oo ka badan, iyadoo ku xiran nooca.

Xiriirka bini'aadamka

Meelo badan, caanaqub loo arkaa xayawaan waxyeello u geysta beeraha, maadaama uu cuno xididdada iyo jiridda geedaha. Qoryaha waxaa loo isticmaalay qurxin, xarrago iyo aalado gacan-sameyn ah dhaqamo kala duwan. Nooc kasta oo caanaqub xaaladdiisa ilaalinta waa kala duwan; qaar caadi ah yihiin, qaarna ugaarsi iyo luminta deegaan ayaa saameeyay.