Cabbirka Richter

Cabbirka Richter (Af-Ingiriisi: Richter scale) waa qiyaas lugaritmi ah (jaantus is-korriin taban leh, oo tallaabo kastaa toban jibaar ka badan tan ka horreysa) lagu tilmaamo baaxadda dhulgariir. Waxaa soo saaray sayniska dhulka Charles F. Richter, isaga oo la shaqaynayay Beno Gutenberg, sannadkii 1935-kii, oo waxaa lagu isticmaalay dhulgariirrada koonfurta Kalifoorniya.

Waxa uu cabbiraa xoogga ka baxay isha dhulgariirka, ee ma aha waxyeellada ku dhacday guryaha ama sida dadku u dareemay. Sidaas darteed dhulgariir hal cabbir leh wuxuu waxyeello kala duwan geystaa iyadoo ku xidhan qoto-dheerida isha, nooca dhulka iyo tirada dadka deggan aagga.

Habka xisaabinta

Richter waxa uu cabbirka ku saleeyay xaddiga ugu weyn oo mowjadda dhulgariirka ku muujisay qalabka duubista ee Wood–Anderson, ka dib markii lagu saxay masaafada u dhaxaysa saldhigga cabbirka iyo isha dhulgariirka. Natiijada waxaa loo qaataa lugaritmi saldhig-toban ah. Taas macnaheedu waxa weeye: kordhinta hal darajo waxay ka dhigan tahay in xaddiga mowjadda toban laab noqdo, halka tamarta la sii daaysay ay ku dhawaad soddon iyo hal laab kordho.

Xaddidnaanta iyo bedelka

Cabbirkii asalka ahaa (oo hadda loo yaqaan 'baaxadda deegaanka', ML) waxa uu si sax ah u shaqeeyaa oo keliya marka dhulgariirku aad u fog ahayn saldhigga iyo marka baaxaddu aad u weyn ahayn. Dhulgariirrada waaweyn wuxuu ku buux-dhaafaa — kor u kacaan ma sii muujiyo — taasoo la macno ah in dhulgariirro kala duwan oo aad u waaweyn ay isku tiro ku muuqdaan.

Sababtaas awgeed, ururrada saynis ee casriga ah, oo ay ka mid yihiin xarumaha la socodka dhulgariirka, badanaa waxay isticmaalaan cabbirka 'baaxadda wareega' (moment magnitude, Mw), oo ku salaysan cabbirka guud ee dildilaaca dhulka ka dhacay. Si kastaba, warbaahinta iyo hadalka caadiga ah weli waxay magaca Richter u adeegsataan tiro kasta oo baaxad ah.