Cabdul-Qaadir Jilaani

Cabdul-Qaadir Jilaani (Carabi: عبد القادر الجيلاني) wuxuu ahaa culimo iyo waaciddiin Muslim ah oo ku noolaa Bagdaad, oo maanta lagu magacaabo aasaaska ruuxi ah ee dariiqada Qaadiriyada, mid ka mid ah dariiqooyinka Suufiyada ugu baahsan adduunka. Wuxuu ka soo jeeday gobolka Jiilaan (Gilan) ee koonfurta badda Kaspiyaan, magacana halkaas buu ka helay. Wuxuu Bagdaad u guuray isagoo dhallinyaro ah si uu wax u barto, halkaasna wuxuu ku noqday macallin iyo khudbadeeye.

Waxbarashadiisa waxay ku saleysneyd fiqiga Xanbaliga iyo cilmiga xadiiska, laakiin wuxuu caan ku noqday khudbado dadweyne oo diirada saaraya tawbadda, daacadnimada iyo hagaajinta dabeecadda. Kadib geeridiisa, magaciisa wuxuu noqday xarun ay ku wareegaan silsilado badan oo Suufi ah oo Afrika, Aasiya iyo Yurub ku fidsan. Xabaashiisa Bagdaad ilaa maanta waa goob booqasho iyo ziyaaro.

Nolosha iyo waxbarashada

Sida ay sheegaan taariikhyahannada, Jilaani wuxuu ku dhashay gobolka Jiilaan qarniga 11-aad, wuxuuna Bagdaad tegey si uu ugu barto madrasadaha halkaas ka jira. Waagaas Bagdaad waxay ahayd xarun cilmiyeed oo weyn oo hoos timid Khilaafada Cabbaasiyiinta. Wuxuu bartay fiqiga, xadiiska iyo luqadda Carabiga, kadibna wuxuu muddo ku noolaa nolol kelinimo iyo cibaado leh oo ka baxsan magaalada. Marka uu ku soo laabtay barashada dadweynaha, waxaa loo dhiibay hoggaanka madrasad iyo ribaad (guri Suufi) oo Bagdaad ku yaal.

Waxbaris iyo qoraallo

Waxbarashadiisa waxay isku dhafeysay ku-dhaqanka sharciga Islaamka iyo tarbiyada ruuxiga ah. Buugaagta magaciisa loo nisbeeyo waxaa ka mid ah 'Al-Ghunya li-Talibi Tariq al-Haqq', oo ah hage ku saabsan cibaadada iyo akhlaaqda, iyo ururin khudbado ah oo lagu magacaabo 'Al-Fath al-Rabbani' iyo 'Futuh al-Ghayb'. Qoraalladan waxaa badanaa ururiyay ardaydiisa iyo faraciisa, taasoo micnaheedu yahay in qaar ka mid ah nuxurka la isku raacsan yahay in uu ka soo jeedo dhagaysiga khudbadaha halkii uu ahaan lahaa qoraal uu isagu qoray.

Dariiqada Qaadiriyada

Qaadiriyadu waa dariiqo Suufi ah oo silsiladdeeda ruuxiga ah ku xidhan Jilaani. Ma jirto caddeyn muujineysa in uu isagu abaabulay urur qaab dhismeed leh; taa beddelkeeda, farac iyo carruurtiisa iyo ardaydiisa ayaa qarniyada xiga sameeyay shabakado waxbarasho iyo ziyaaro oo magaciisa ku salaysan. Dariiqadu waxay ku fidday Waqooyiga Afrika, Geeska Afrika, Hindiya, Turkiga iyo Kuuriyaha (Kurdistan). Waxay caadi ahaan leedahay dhaqan dhikri ah, awraad la akhriyo, iyo xidhiidh u dhexeeya sheekh iyo murdiid (arday).

Saameynta Soomaaliya iyo Geeska Afrika

Geeska Afrika, Qaadiriyadu waa mid ka mid ah dariiqooyinka ugu horreeya ee soo gala, waxayna door ka qaadatay barashada Quraanka, xallinta khilaafaadka bulshada iyo aasaasinta tuulooyin diini ah oo la yidhaahdo jamaacado. Xuska sanadlaha ah ee Jilaani, oo meelaha qaar lagu magacaabo 'siyaaro' ama 'mawliidka Sheekh Cabdul-Qaadir', ayaa qayb ka ah jadwalka diini ee deegaanno badan. Culimo Soomaaliyeed oo dhowr ah ayaa qasiidooyin Carabi ah oo ammaan ah ku tiriyay magaciisa.

Xusuus iyo doodo

Xabaalta Jilaani ee Bagdaad waxay noqotay xarun weyn oo ziyaaro, iyadoo masjid iyo dugsi la dhisay agteeda. Dhaqanka ziyaaraha iyo xuska awliyada ayaa dood ka dhex jirta kooxaha Islaamiga ah: dhaqdhaqaaqyada Salafiyada qaarkood ayaa diidan qaababka qaar ee xuska, halka dariiqooyinka Suufiyadu ay u arkaan qayb ka mid ah caadada diinta. Dooddan ayaa saameysay Soomaaliya iyo dalal kale tan iyo qarnigii 20-aad.