Cananis

Cananis (sidoo kale loo yaqaan cananaas; magaca cilmiga ah Ananas comosus) waa geed yar oo dhirta miraha ah ka mid ah, kana tirsan qoyska Bromeliaceae. Waxaa lagu beeraa gobollada kulaylaha ah ee adduunka si loo helo miraha macaan ee dhogorta adag leh. Geedku wuxuu leeyahay caleemo dhaadheer oo qallafsan oo geesaha ka af badan, kuwaas oo salka ka soo baxa, midhuhuna waxay ka kacaan bartamaha geedka isagoo saldhig kor u taagan ku yaal.

Midhaha cananiska ma aha hal mirood oo keliya; waa isku-dhaf badan oo ubaxyo kala duwan ay midhahoodu isku dhegaan oo hal jir ka noqdaan. Taasi waa sababta dusha sare ay u leedahay qaab sanduuq-sanduuq ah. Sare waxaa ka soo baxa xidhmo caleemo cagaaran oo la yiraahdo taaj (crown), taas oo iyadu keligeed dhulka la geli karo si dhir cusub looga soo saaro.

Asalka iyo faafitaanka

Cananiska asalkiisu wuxuu ka soo jeedaa Koonfurta Ameerika, gaar ahaan gobollada u dhexeeya Braasiil iyo Paraguay. Dadka asaliga ah ee qaaradaas ayaa horay u beeranayay, waxaana miraha loo faafiyay jasiiradaha Kariibiyaanka. Kadib safarradii badda ee qarniyadii 15-aad iyo 16-aad, dhirta waxaa loo qaaday Afrika, Aasiya iyo jasiiradaha Baasifikada, halkaas oo ay ku baxday deegaanno kulayl iyo qoyaan leh.

Beerashada

Cananiska badanaa laguma beero abuur, ee waxaa la isticmaalaa qaybo geedka laga jaray: taajka midhaha, curjiyada dhinacyada ka soo baxa, ama laamaha hooseeya. Geedku wuxuu doonayaa carro biyo si fudud u marto oo aan biyuhu ku taagnaan, iyo heer kulayl aan hoos u dhicin. Muddada u dhaxaysa beerashada iyo goynta midho waxay caadi ahaan qaadataa bilo badan, mararka qaarna in ka badan sannad, taas oo ku xidhan nooca iyo cimilada.

Isticmaalka

Miraha waxaa la cunaa iyagoo cusub, waxaana laga sameeyaa casiir, mirihii la qaboojiyay, iyo mid qasacadaysan. Waxaa kaloo laga helaa enzyme wax-jajabiya borotiinka oo la yiraahdo bromelain, kaas oo warshadaha cuntada looga isticmaalo jilcinta hilibka. Caleemaha noocyada qaarkood waxaa laga soo saari jiray fiilooyin dharka loo isticmaalo.

Magaca

Magaca 'ananas' ee luqado badan lagu wadaago wuxuu ka soo jeedaa af Tupi-Guarani ee Koonfurta Ameerika. Af-Ingiriisiga ayaa ka duwan, wuxuuna u yaqaan 'pineapple', taas oo asal ahaan loola jeedi jiray midhaha geedaha xabagta leh (pine cones) ee midhaha cananiska u eg.