Carabi

Af-Carabi waa luqad ka soo jeeda qoyska Semitic-ka, oo qayb ka ah laanta Afroasiatic. Waa luqad rasmi ah dal badan oo ku yaal Bariga Dhexe iyo Waqooyiga Afrika, waxaana lagu qoraa far Carabi oo laga bilaabo midig ilaa bidix loo qoro. Malaayiin qof ayaa ku hadla, oo waxay ka mid tahay luqadaha rasmiga ah ee Qaramada Midoobay.

Af-Carabi wuxuu leeyahay door diimeed oo weyn, maadaama Quraanka lagu soo dejiyay. Sababtaas awgeed waxaa bartay dad tiro badan oo aan Carab ahayn, oo ay ku jiraan Soomaalida, ujeedo cibaado iyo waxbarasho awgeed. Soomaaliya iyo Jabuuti waxay xubno ka yihiin Jaamacadda Carabta, Af-Carabiguna wuxuu ku leeyahay dalalkaas booskiisa dastuuri iyo mid waxbarasho.

Kala qaybsanaanta luqadeed

Af-Carabigu wuxuu leeyahay laba heer oo kala duwan oo isku waqti ah (diglossia). Heerka koowaad waa Carabiga Fusxada ee casriga ah, oo loo isticmaalo warbaahinta, buugaagta, dawladda iyo dugsiyada. Heerka labaad waa lahjadaha maxalliga ah ee guriga iyo suuqa lagaga hadlo, sida lahjadda Masar, tan Shaam, tan Khaliijka, tan Ciraaq iyo tan Maghrib. Lahjadahaas qaarkood si dhib leh ayey isu fahmaan marka la kala fogaado.

Farta iyo dhawaaqa

Farta Carabiga waxay ka kooban tahay xarfo isku xidhma, oo qaabkoodu ku beddelmo booskooda ereyga dhexdiisa. Shaqal-yaraha (harakaadka) badanaa lama qoro qoraalka caadiga ah, marka laga reebo Quraanka iyo buugaagta waxbarashada. Af-Carabigu wuxuu leeyahay dhawaaqyo qoortaeed iyo faringiiseed oo badan, sida cayn, xaa iyo qaaf, kuwaas oo luqado badan ku yar yihiin.

Dhismaha ereyada

Nidaamka ereyadu wuxuu ku dhisan yahay xidid (badanaa saddex xaraf ah) oo lagu daro qaab (wazan) kala duwan. Tusaale ahaan xididka k-t-b wuxuu bixiyaa erayo la xidhiidha qorista. Habkan wuxuu suurtageliyaa in erey cusub laga sameeyo si nidaamsan, taasoo ka caawisay in Af-Carabigu qaato ereyo cilmiyeed oo casri ah.

Saamaynta ku leh Af-Soomaaliga

Af-Soomaaligu waxa uu Af-Carabiga ka amaahday ereyo badan, gaar ahaan kuwa la xidhiidha diinta, ganacsiga, sharciga iyo waxbarashada. Xidhiidhkani wuxuu ku salaysnaa ganacsiga badda Cas iyo Badweynta Hindiya iyo faafitaanka Islaamka xeebaha Geeska Afrika. Farta Carabiga ayaa sidoo kale mar lagu qori jiray Af-Soomaaliga (wadaad-ka qoraalkiisa) ka hor intaan farta Laatiinka la qaadan sannadkii 1972.