Carabta

Carabta (Carabi: عرب) waa koox qowmiyadeed iyo dhaqan oo ku badan Bariga Dhexe iyo Waqooyiga Afrika. Waxa inta badan lagu qeexaa af Carabiga, oo ah luqad ka mid ah qoyska luqadaha Semitiga, iyo dhaqan wadaaga taariikhda dheer leh. Tirada Carabta caalamka waxa lagu qiyaasaa in ka badan 400 milyan qof.

Qeexidda "Carab" ma aha mid hal jaad ah. Qaar waxay ku xidhaan asal qabiil iyo abtirsiin oo Jaziiradda Carabta ka soo jeeda, halka qaar kale ay ku xidhaan luqadda iyo dhaqanka. Sidaas darteed dad badan oo Masar, Suudaan, Ciraaq iyo Waqooyiga Afrika ku nool waxay isu arkaan Carab iyada oo asalkoodu ka duwan yahay dadka Jaziiradda.

Luqadda

Af Carabigu wuxuu leeyahay laba heer: Carabiga Fusxada (ama Carabiga Casriga ah oo qoraalka, warbaahinta iyo waxbarashada lagu isticmaalo) iyo lahjadaha maxalliga ah oo ku kala duwan dalalka. Lahjadaha Maghribka iyo kuwa Khaliijka waxay marmar aad u kala fogaadaan, oo isfaham toos ah adkaan karo. Quraanka waxa lagu soo dejiyay af Carabi, taasina waxay saameysay ilaalinta Fusxada muddo qarniyo ah.

Taariikh

Ka hor Islaamka, Jaziiradda Carabta waxay ku nooshahay qabaa'il reer-guuraa ah iyo magaalooyin ganacsi sida Makka. Qarnigii 7-aad, ka dib bilowgii Islaamka, fidsanaanta siyaasadeed iyo mid dhaqan ahaan waxay ka gaadhay Sicidda Iberia ilaa Aasiya Dhexe. Xilliyadii Umawiyiinta iyo Cabbaasiyiinta, magaalooyinka sida Dimishiq iyo Baqdaad waxay noqdeen xarumo cilmi, xisaab, caafimaad iyo falsafad.

Qarniyada dambe, dhulalka Carabta badankood waxay ka hoos galeen Boqortooyada Cusmaaniyiinta, kadibna maamullada gumeysiga Faransiiska iyo Ingiriiska. Intii u dhaxaysay 1930-meeyadii iyo 1960-meeyadii dalal badan ayaa madax-bannaani qaatay. Sannadkii 1945 waxa la aasaasay Ururka Dalalka Carabta (Jaamacadda Carabta).

Diin iyo dhaqan

Inta badan Carabta waa Muslimiin, oo Sunni iyo Shiico ah. Waxa kale oo jira bulshooyin Masiixiyiin Carab ah oo taariikh dheer leh, gaar ahaan Masar (Qibtiyiinta), Lubnaan, Suuriya, Ciraaq, Falastiin iyo Urdun. Dhaqanka Carabta wuxuu ku kaydsan yahay gabayada, suugaanta, muusikada, farshaxanka xarafka (khat) iyo naqshadaha dhismayaasha.

Juqraafi iyo qurbo-joog

Dalalka Jaamacadda Carabta waxay ka bilaabmaan Muritaaniya iyo Marooko dhanka galbeed ilaa Cumaan iyo Yaman dhanka bari, waxaana ka mid yihiin Suudaan, Jabuuti, Soomaaliya iyo Qamar. Qurbo-joogga Carbeed waa mid ballaadhan, oo waxa jira bulshooyin waaweyn Baraasiil, Argentina, Faransiiska, Mareykanka iyo dalal kale.