Cay

Cay (sidoo kale la yiraahdo caytin) waa hadal, calaamad ama fal ujeeddadiisu tahay in lagu dhaawaco sharafta, magaca ama sumcadda qof, qoys ama koox. Waxay ka duwan tahay dood ama naqdin oo lagu eegayo fikrad ama shaqo; cay waxay si toos ah u beegsataa qofka laftiisa, sida jidhkiisa, asalkiisa, diintiisa, jinsigiisa ama xaaladdiisa bulsheed.

Cay waxay ku dhacdaa hadal afka ah, qoraal, sawir, gacan-tirsi ama calaamado jidhka ah. Macnaha erey ahaan ma go'aamiyo oo keliya; muhiim waa xaaladda, xiriirka labada dhinac iyo caadooyinka bulshada. Erey hal goob ku ah kaftan saaxiibtinimo, goob kale wuxuu noqon karaa cay culus.

Noocyada

Cayda waxaa lagu kala saari karaa dhowr nooc. Cay toos ah ayaa ah tan erey xun oo cad lagu beegsado qofka. Cay dadban waxay isticmaashaa jees-jees, sarbeeb ama ammaan been ah oo macneheedu yahay yasid. Cay koox ah waxay beegsataa qolo, qabiil, isir ama diin, waxayna badanaa la xiriirtaa nacayb-kicin. Cay qoran oo lagu faafiyo warbaahinta ama baraha bulshada waxay leedahay gaadhis ballaadhan iyo raad joogto ah oo aan si fudud loo tirtiri karin.

Dhinaca sharciga

Nidaamyo sharci oo badan waxay leeyihiin qodob ku saabsan sumcad-dumin (defamation), oo la kala saaro caytin afka ah iyo been-qoran. Dalal qaar cayda waa dembi ciqaab leh, kuwo kalena waa arrin madani ah oo magdhow keliya lagu xalliyo. Isku dheelitirka xorriyadda hadalka iyo ilaalinta sharafta shakhsiga ayaa ah su'aasha udub-dhexaadka u ah nidaamyadaas. Xeerarka caalamiga ah ee xuquuqda aadanaha waxay ogolaadaan xaddidaad ku saabsan sharafta dadka, laakiin waxay dalbadaan in xaddidaaddu sharci ku salaysan tahay oo ay ku habboon tahay baahida.

Dhaqanka Soomaalida

Dhaqanka Soomaalida, hadalka waxaa loo arkaa qalab awood leh, cayduna waxay ka mid ahayd sababaha keena khilaaf u dhexeeya shakhsiyaad iyo beelo. Xeerka dhaqanka (xeer) wuxuu caadi ahaan u yaqaanay dhaawaca sumcadda mid mag ama cafis loo baahan yahay, iyadoo odayaal iyo culimo dhex-dhexaadiyaan. Maansada Soomaalidu waxay lahayd nooc lagu weerar hadal ah oo la loollamo, kaas oo qaab suugaaneed lagu dhigi jiray.

Baraha bulshada

Kordhitaanka baraha bulshada waxay bedeshay habka cayda u socoto. Qarsoodiga magacyada been-abuurka ah, xawaaraha faafitaanka iyo tirada dhagaystayaasha waxay sameeyeen qaab loo yaqaan dhibaataynta khadka tooska ah. Shirkadaha barahaas waxay leeyihiin siyaasado ku saabsan hadalka nacaybka iyo dhibaataynta, laakiin fulintooda iyo saxnaanta go'aannada ayaa mar walba dood ka taagan tahay, gaar ahaan luqadaha aan Ingiriisiga ahayn oo qalabka otomaatigga ahi ku liito.