Ceel

Ceel waa god la qodo ama la dalilo dhulka si loo gaadho biyaha ku jira layerka dhulka biyo-qaba (aquifer). Biyaha waxaa lala soo baxaa baaquli iyo xadhig, mataano (pump) gacan lagu wado, ama mishiin shidaal ama koronto ku shaqeeya.

Ceelasha waa mid ka mid ah ilaha biyaha ugu qadiimiga ah oo dadku isticmaalaan. Meelaha roobku yar yahay, sida qaybo badan oo Soomaaliya ah, ceelasha ayaa aasaas u ah biyaha dadka, xoolaha iyo beeraha yaryar. Nolosha reer-guuraaga iyo dhaqdhaqaaqa xoolo-dhaqatada waxay inta badan ku xidhan tahay meesha ceelasha ku yaalliin.

Noocyada

Ceelasha waaweyn oo gacanta lagu qoday (dug well) waxay leeyihiin af ballaadhan oo dhexroorkiisu mitir ama in ka badan yahay, oo dhererkiisu badanaa kum yar yahay; waxaa suurtogal ah in la gasho oo laga soo dhaanto. Ceelasha ilig-dalilan (borehole ama tube well) waa god dhuuban oo mishiin lagu dalilo, oo ka gaadhi kara qoto dheer. Waxaa kale oo jira ceelo dabiici u burqada (artesian) marka cadaadiska hoos-dhulka biyaha kor u riixo iyada oo aan mataano loo baahnayn.

Dhismaha iyo dayactirka

Ceelka gacanta lagu qodo badanaa gidaarkiisa waxaa lagu xoojiyaa dhagax, shubka ama silinno (rings) si dhulku uusan ku dumin. Afka ceelka waxaa lagu dhisaa gidaar gaaban iyo dabool si loo hor istaago in xoolo, qashin ama biyo dushu socda ku dhacaan. Marka dhoobo iyo ciid ay ceelka buuxiyaan, waxaa lagama maarmaan ah in laga soo saaro (nadfin) si tayada biyaha loo ilaaliyo.

Tayada biyaha iyo caafimaadka

Biyaha ceelka waxay kala duwan yihiin: qaar macaan yihiin, qaarna cusbo ama miyir (milix) badan qabaan, gaar ahaan meelaha xeebta u dhow ama meesha badan biyo laga saaray. Ceelasha aan si fiican u daboolnayn waxaa lagu wasakheyn kara bakteeriya ka timaad meelaha musqusha iyo qashinka, taas oo la xidhiidha cudurrada shubanka. Sidaas darteed waxaa la talo bixiyaa kala fogaanshada ceelka iyo goobaha wasakhda, iyo mararka qaarkood daaweynta biyaha.

Ceelka bulshada iyo maamulka

Meelo badan, ceelka waa hanti la wadaago oo maamulkiisa uu ku xidhan yahay heshiisyo bulsho ah: qofka qoday ama qoyska/qabiilka ka soo jeedo, iyo qaanuunno cidda biyaha isticmaali karta iyo waqtiga xoolaha lagu waraabin karo. Xilliyada abaarta, tartanka ceelasha iyo daaqa wuxuu noqon karaa sabab khilaaf. Maanta ceelasha waaweyn ee mishiinka waxaa badanaa maamula guddiyo biyaha ama shirkado adeeg, oo lacag qaadaan si loo daboolo shidaalka iyo dayactirka.