Ciid

Ciid waa walax dabiici ah oo ka kooban xabbado yaryar (granules) oo dhagax ama macdan burbursan. Cabbirka xabbadaha ciidda wuxuu ku dhex yaal inta u dhaxaysa dhoobada/boodhka (mid ka yar) iyo quruurux yaryar (mid ka weyn). Sida caadiga ah, saynisyahannada dhulka ciidda ku sharraxaan xabbado dhexroorkoodu ku jiro xadka barbaro ah ee u dhexeeya 0.06 mm ilaa 2 mm, in kastoo qeexidda ay kala duwan tahay nidaamyada cabbirka ee la isticmaalo.

Ciid waxay ka samaysanto burburka dhagxaanta muddo dheer. Biyaha, dabaysha, barafka iyo isbeddellada heerkulka ayaa dhagaxa u kala jajabiyaan qaybo yaryar. Xabbadaha markaas waxaa qaada wabiyada, hirarka badda iyo dabaysha, ka dibna waxay ku urursamaan meelo cayiman sida xeebaha, bacaadka lamadegaanka, godadka wabiyada iyo salka badda.

Ka kooban

Macdanta ugu badan ee ciidda badankeed ka kooban tahay waa kuwaarso (quartz), sababtoo ah kuwaarso wuxuu adkeysi u leeyahay burburka kiimikaad iyo kan jireed. Ciidda kale waxay ku jiraan feldspar, dhagax jajaban, iyo qaybo xoolo-nooleyaal sida qolofta shiinbiraha ama koraalka. Xeebaha jasiiradaha bir-kululka qaar waxay leeyihiin ciid madow oo ka timid dhagaxa foolkaanaha, halka meelo kale ay leeyihiin ciid cad oo ka kooban koraal iyo kalsiyum karbooneet.

Nooca cabbirka iyo qaabka xabbadaha

Xabbadaha ciidda waxaa lagu kala saaraa cabbir (mid aad u yar ilaa mid waaweyn) iyo qaab (wareegsan iyo mid af leh). Ciidda dabaysha qaadday inta badan waa mid si fiican loo kala saaray oo wareegsan, maxaa yeelay safarka dheer wuxuu geesaha nadiifiyaa. Ciidda wabiga inta badan waa mid kala duwan oo isku dhafan. Astaamahaas waxay saynisyahannada u sheegaan sida walaxda loo qaaday iyo halka ay ka timid.

Isticmaalka dhaqaale

Ciid waa mid ka mid ah walxaha dabiiciga ah ee ugu badan ee dunida laga qodo. Waxaa loo isticmaalaa samaynta kankariitka (oo lala qaso sibidhka iyo quruuruxda), qorista wadooyinka, dhisidda dhulka la buuxiyay, iyo warshadaha muraayadda. Ciidda muraayadda waxay u baahan tahay kuwaarso saafi ah. Iyadoo ciid ay ka jirto lamadegaanno waaweyn, xabbadaha lamadegaanku aad bay u wareegsan yihiin oo sidaas darteed ma habboona kankariitka; taasi waa sababta wabiyada, godadka iyo badda laga soo qaado ciid dhisme.

Cadaadiska deegaanka

Ciid-qodista xad-dhaaftay ee wabiyada iyo xeebaha waxay saameyn ku yeelan kartaa deegaanka: hoos u dhaca salka wabiga, nabaad-guurka xeebaha, iyo waxyeello ku timaadda meelaha nooleyaasha biyaha ku noolaan. Dalal badan waxay ku dhaqaaqeen sharciyo shatiyeed iyo xaddidaya, iyadoo dhinaca kale suuq sharci-darro ah oo ciid ah ka jira gobollo qaar.