Cilmi Baaris

Cilmi baaris (sidoo kale loo yaqaan cilmibaadhis) waa hawl nidaamsan oo lagu ururiyo, lagu falanqeeyo, loogana turjumo xog si loo helo aqoon cusub ama loo hubiyo mid horey u jirtay. Waxay ku salaysan tahay su'aal cad, hab la sharraxi karo, iyo natiijooyin dad kale dib u tijaabin karaan.

Cilmi baarisku wuxuu ka dhacaa jaamacadaha, machadyada baadhista, dawladaha, shirkadaha iyo ururrada aan faa'iidada doonaynin. Natiijooyinka badanaa waxaa lagu daabacaa joornaallo dib-u-eegis asaaga leh (peer review), taasoo micnaheedu yahay in khubaro kale ay qiimeeyaan qoraalka ka hor daabacaadda.

Noocyada cilmi baarista

Baadhista aasaasiga ah (basic research) waxay doonaysaa faham guud oo aan si toos ah loo isticmaalin. Baadhista dabbaqaadda leh (applied research) waxay xallinaysaa dhibaato gaar ah. Sidoo kale waxaa la kala saaraa hab tirakoob (quantitative), oo tirooyin iyo cabbiro ku tiirsan, iyo hab tayo (qualitative), oo ku salaysan wareysiyo, indho-indhayn iyo qoraallo.

Tallaabooyinka habka

Habka caadiga ah wuxuu ka bilaabmaa su'aal ama mala-awaal (hypothesis). Kadib waxaa la sameeyaa naqshad baadhis, la ururiyaa xog tijaabo, sahan ama diiwaanno ah, lana falanqeeyaa iyadoo la adeegsanayo qalab xisaabeed ama falanqeyn qoraal. Ugu dambayn waa gunaanad iyo daabacaad. Hab-dhaqanka ku celinta (replication) ayaa ah tijaabinta natiijada mar kale si loo hubiyo.

Anshaxa iyo tayada

Marka baadhistu ku lug leedahay dad, waxaa la doonayaa ogolaansho la garanayo (informed consent), ilaalinta xogta shakhsiga, iyo eegis guddi anshax. Xatooyada qoraalka (plagiarism), been-abuurka xogta, iyo qarinta isku-dhacyada danaha waa arrimo baadhista wax u dhinta. Guddiyada tayada iyo siyaasadaha daabacaadda ayaa isku dayaya inay yareeyaan.