Cilmi nafsiga
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
1 luqadood
Cilmi nafsiga (Ingiriisi: psychology) waa cilmi baara habdhaqanka iyo hawlaha maskaxeed — sida fikirka, xasuusta, dareenka, aragtida, waxbarashada iyo isdhexgalka bulshada. Wuxuu isticmaalaa habab sahan, tijaabo, indho-indheyn iyo falanqayn tirakoob ah si loo qiyaaso sida dadku u falceliyaan xaalado kala duwan.
Cilmigu wuxuu ka soo bilaabmay falsafadda iyo fisioolojiyada (cilmiga shaqada jirka). Qarniyadii dambe ayuu u soo baxay cilmi madax-bannaan oo ku tiirsan tijaabo. Maanta wuxuu leeyahay laamo badan, mid kastaana su'aalo kala duwan weydiiyo, laakiin dhammaantood waxay isku raacsan yihiin in xogta la ururiyo si nidaamsan.
Laamaha waaweyn
Cilmi nafsiga garashada (cognitive) wuxuu baaraa xasuusta, luqadda, xallinta dhibaatooyinka iyo go'aan-qaadashada. Cilmi nafsiga koritaanka wuxuu raacaa isbeddellada nolosha oo dhan, ilmanimada ilaa da'da weyn. Cilmi nafsiga bulshada wuxuu eegaa saamaynta koox iyo dad kale. Cilmi nafsiga caafimaadka (clinical) wuxuu ku shaqeeyaa qiimaynta iyo daaweynta dhibaatooyinka maskaxda. Waxaa kaloo jira laamo shaqo, waxbarasho iyo neuro-psychology oo isku xidha maskaxda iyo habdhaqanka.
Hababka cilmi-baadhista
Cilmi-baadhayaashu waxay isticmaalaan tijaabo la xakameeyay, kaas oo qaybaha ka qaybgalayaasha si random ah loo kala qaybiyo. Waxaa kale oo jira daraasado korrelasho ah oo cabbira xidhiidhka labo shay iyagoon sababta caddaynayn, daraasado kiis oo hal qof si qoto dheer loo baaro, iyo sahan ballaadhan. Natiijooyinka waxaa lagu qiimeeyaa tirakoob si loo kala saaro waxa suurtogal ah inay shil yihiin.
Doodo iyo caqabado
Sannadihii dambe waxaa la sheegay dhibaato ku saabsan ku-celinta natiijooyinka (replication) — daraasado caan ah oo aan mar kale isla natiijada la gaadhin. Taasi waxay keentay isbeddel habraac ah, sida diiwaangelinta qorshaha cilmi-baadhista horay, tirada ka qaybgalayaasha oo la kordhiyo, iyo xogta oo la wadaago. Caqabad kale waa in badi daraasaduhu ka yimaadeen bulsho gaar ah, taas oo su'aal ka dhalisay in natiijooyinku dhammaan bulshooyinka u shaqeeyaan iyo in kale.