Cir

Cir (sidoo kale loo yaqaan samo) waa muuqaalka bannaanka sare ee laga arko dusha dhulka. Erayga wuxuu ka kooban yahay lakabyada hawada ee hareeraha dhulka ku wareegsan, iyo sidoo kale bannaanka meel-bannaanka ah ee ka baxsan hawada oo habeenkii xiddigaha laga arko.

Midabka iyo iftiinka cirku wuxuu ku xiran yahay meesha qorraxdu joogto, xaaladda hawada, iyo daruuraha. Maalintii cirku badanaa wuxuu u muuqdaa buluug; qorrax-dhac iyo qorrax-soo-bax waxaa badanaa laga arkaa casaan iyo oranji; habeenkiina wuxuu u muuqdaa madow oo xiddigo leh.

Sababta buluugga cirka

Iftiinka qorraxdu wuxuu ka kooban yahay midabyo kala duwan oo dhererka mowjadoodu kala duwan yahay. Marka iftiinku maro hawada, molecules-ka hawada (qaybaha ugu yaryar ee hawada) waxay firdhiyaan iftiinka. Mowjadaha gaagaaban — buluugga iyo violet — ayaa si ka badan u firdha marka loo eego kuwa dhaadheer sida casaanka. Taasi waxay keentaa in cirku dhinac walba buluug ka muuqdo. Marka qorraxdu ku dhow tahay xariiqda cirifka, iftiinku wuxuu maraa waddo hawo ah oo ka dheer, buluuggana waa la firdhiyaa ka hor inta uusan indhaha gaarin, sidaas darteed waxaa hadha casaan iyo oranji.

Lakabyada hawada

Hawada dhulku waxay u kala baxdaa lakabyo. Lakabka ugu hooseeya, troposphere, ayaa daruuraha iyo cimilada inta badan ka dhacaan. Kor ayaa ku yaal stratosphere oo lakabka ozone-ku ku jiro, kaas oo qabta qayb ka mid ah fallaadhaha ultraviolet. Ka sarena waxaa ku xiga mesosphere iyo thermosphere. Cufnaanta hawadu way yaraanaysaa marka kor loo kaco, ilaa ay si tartiib ah ugu badasho meel-bannaanka.

Cirka habeenkii

Habeenkii, marka iftiinka qorraxda la waayo, waxaa muuqda dayaxa, meerayaasha, iyo xiddigaha. Muuqaalka cirka habeenkii wuxuu isbeddelaa iyadoo ku xiran wareegga dhulka iyo xilliga sannadka. Iftiinka magaalooyinka ayaa yaraynaya awoodda dadka ee ay ku arkaan xiddigaha, oo loo yaqaan iftiin-wasakheyn.

Isticmaalka dhaqanka iyo hawada-socodka

Muddo dheer, dadku waxay cirka u adeegsan jireen tilmaam waqti iyo jiho. Badmaaxiinta iyo reer-guuraaga waxay xiddigaha ku garan jireen jihada iyo bilaha xilliyada roobka. Barashada muuqaalada cirka waxay saldhig u tahay cilmiga xiddigiska (astronomy) iyo saadaasha cimilada.