Ciraad (midab)

Ciraad — oo sidoo kale loogu yeero buluug, cirdhow ama cirtuu — waa midab ka mid ah midabbada aasaasiga ah ee indhaha bini'aadamku kala saari karaan. Wuxuu ka dhashaa iftiin leh mawjado kooban marka la barbar dhigo casaanka iyo cagaarka. Magaca Af-Soomaaliga ah wuxuu si toos ah ula xiriiraa erayga 'cir', maxaa yeelay cirka maalinta caadiga ah wuxuu u muuqdaa midabkan.

Ciraadku wuxuu ka mid yahay saddexda midab ee aasaasiga u ah nidaamka iftiinka (RGB) ee shaashadaha telefoonnada iyo kombiyuutarrada. Nidaamka daabacaadda ee CMYK, midab la mid ah oo la yiraahdo 'cyan' ayaa loo isticmaalaa. Sidaas darteed ciraadku wuxuu door ka qaataa tignoolajiyada sawirka iyo shaashadaha.

Sababta cirku u yahay ciraad

Iftiinka qorraxdu wuxuu isugu jiraa midabbo badan. Marka uu galo hawada dhulka, walxaha yaryar ee hawada ku jira waxay firdhiyaan iftiinka; firdhinta ayaa ka xoog badan iftiinka mawjadihiisu gaaban yihiin — taasoo ah ciraadka. Sidaas darteed marka aan cirka eegno, waxaa inagu soo gaara iftiin ciraad badan. Habkan waxaa loo yaqaan firdhinta Rayleigh. Isla sababtaas awgeed, marka qorraxdu soo baxdo ama dhacdo, iftiinku wuxuu maraa hawo dheer, ciraadku wuu firdhamaa, waxaana hara casaan iyo huruud.

Isticmaalka taariikhiga ah ee dheeha

Dheeha ciraadka ah ee ugu caansan taariikhda waa 'indigo', oo laga soo saaro geedo la beero, gaar ahaan Hindiya iyo Afrika. Ganacsiga indigo-ga wuxuu qarniyo badan ahaa mid muhiim u ah ganacsiga badaha. Dhagaxa la yiraahdo lapis lazuli, oo laga qoday Afgaanistaan, ayaa dheeh qaali ah laga sameyn jiray oo loogu talo galay sawirrada diinta. Qarnigii 19-aad ayaa la bilaabay soo saarista dheehyo warshadeed oo raqiis ah, taasoo ballaarisay isticmaalka.

Macnaha bulshada iyo dhaqanka

Ciraadka waxaa dhaqammo badan lagu xiriiriyaa badda, cirka, degganaansho iyo kalsooni. Calamada dalal badan ayuu ka muuqdaa, waxaana loo adeegsadaa astaanta hay'ado caalami ah oo dhowr ah. Dharka shaqada iyo dharka jiinsiga ah ee caalamiyay qarnigii 20-aad wuxuu ku salaysnaa dheeha indigo-ga.