Cirbadii dhimashada (Leiurus quinquestriatus)
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
30 luqadood
Cirbadii dhimashada (magaca cilmiga: Leiurus quinquestriatus) waa nooc dabaqalloocle ah (scorpion – xayawaan yar oo arthropod ah oo leh dabo ay sunta ku duraan). Waxay ka mid tahay qoyska Buthidae, kaas oo ay ku jiraan inta badan noocyada dabaqalloocleyaasha ee sunta xoogga leh. Midabkeeda badanaa waa jaalle ama huruud dhalaalaya, jidhkeeduna waa mid khafiif ah oo aan waynayn; dhererka caadiga ah wuxuu ku dhow yahay dhawr sentimitir.
Waxay ku baahsan tahay deegaanno qallalan oo lamadegaan ah, oo ay ka mid yihiin Waqooyiga Afrika, Jasiiradda Carabta iyo Bariga Dhexe. Waxay dhaqan ahaan ku dhuuntaa dalool ciid ah, dhagaxyada hoostooda ama dildilaacyada dhulka, halkaas oo ay ka hesho qabow iyo qoyaan maalinta. Waa xayawaan habeenkii firfircoon, oo ugaarsada cayayaan yaryar, caaro iyo xayawaanno kale oo laf-dhabar la'aan ah.
Muuqaalka iyo qaab-dhismeedka
Jidhka wuxuu u qaybsan yahay laba qaybood oo waaweyn: madax-laab (halka ay ku yaalliin indhaha iyo afka) iyo caloosha oo ku dhammaanaysa dabo xubno kala go'an ka kooban. Dabada dhamaadkeeda waxaa ku yaal telson – xubin ay ku jiraan laba qanjidhood oo sunta soo saara iyo cirbad af fiiqan. Gacmaha hore (pedipalps) waa kuwo dhuuban oo aan xoog badnayn marka la barbar dhigo noocyada kale, taas oo la xiriirta ku tiirsanaanta sunta halkii ay ku tiirsanaan lahayd xoogga qabashada.
Sunta
Sunteedu waa isku dar borotiinno iyo peptides ah oo saameeya kanaalada sodium-ka iyo potassium-ka ee unugyada dareemayaasha. Sababtaas awgeed, qaniinyadeedu waxay keentaa xanuun daran, barar, dhidid iyo isbeddel garaaca wadnaha; kiisas culus waxay saameyn kartaa neefsashada iyo wareegga dhiigga. Khatarta ugu weyn waxay ku saabsan tahay carruurta, dadka waaweyn ee jirran iyo kuwa daaweyn ka fog. Daaweynta caadiga ah waxay ku salaysan tahay maaraynta calaamadaha iyo, marka loo baahdo, isticmaalka antivenom (dawada sunta baabi'isa).
Cilmi-baaris caafimaad
Mid ka mid ah qaybaha sunta, oo la yiraahdo chlorotoxin, ayaa la baaray sababtoo ah waxay ku dhegtaa unugyo qaar oo buro maskaxeed ah. Taas awgeed, waxaa la sameeyay saynis-tijaabooyin ku aaddan isticmaalka moleekuloyin ku salaysan chlorotoxin si loo calaamadiyo xuduudaha burada inta lagu jiro qalliinka ama loo gudbiyo daawo. Baaritaannadan qaarkood weli waa marxaladaha tijaabada, mana aha daaweyn caadi ahaan la isticmaalo.