Ciribtir

Ciribtir (Ingiriisi: excommunication) waa tallaabo anshax-diimeed oo hay'ad diimeed ku joojiso ama ku xaddiddo xubinnimada qof mid ka mid ah xubnaheeda. Marka badan waxaa loo isticmaalaa xaaladaha kiniisadaha Masiixiyiinta, halkaas oo qofka laga hor istaago ka qayb-galka waxyaalaha barakaysan, gaar ahaan cashada barakaysan (Eucharist), iyo shaqooyinka iyo darajooyinka kiniisadda.

Ujeeddada rasmiga ah oo hay'adaha diimeed sheegaan waa laba: ilaalinta caqiidada iyo nidaamka bulshada rumaysadka, iyo ku qasbidda qofka in uu ka noqdo ficilka loo eedeeyay. Sidaas darteed, marar badan ciribtirka waxaa loo qeexaa tallaabo waqti-xaddidan oo la qaadi karo haddii qofku toobad-keeno, ee ma aha si joogto ah go'aan aan laga noqon karin.

Asalka iyo taariikhda

Fikradda ka-saarista bulshada rumaysadka waxay ka horreysay Masiixiyadda. Diinta Yuhuudda waxaa ku jiray habab ka-fogaansho iyo ka-saarid bulsho ah. Kiniisadaha hore ee Masiixiyadda waxay habkaas u adeegsadeen dadka lagu eedeeyay bidcinimo (caqiido ka duwan mid la aqbalay) ama dembi weyn oo dadweyne ah. Qarniyadii dhexe ee Yurub, ciribtirka Kiniisadda Katooliga waxaa mararka qaar loo isticmaalay arrimo siyaasadeed, sababtoo ah ka-saarista boqor ama xukun-hoggaamiye waxay saameyn ku yeelan kartay xilkiisa iyo daacadnimada dadkiisa.

Noocyada iyo hab-raacyada

Kiniisadda Katooliga ee Rooma, sharciga kiniisadda (canon law) waxa uu kala saaraa ciqaabo kala duwan, oo ciribtirka yahay kan ugu culus ee 'ciqaabta hagaajinta' loo yaqaan. Waxaa jira ciribtir uu qofka isaga u helo isla marka uu ficilka geysto (latae sententiae), iyo mid uu maamulka kiniisadda ku dhawaaqo kiis kiis (ferendae sententiae). Ciribtirku ma aha in qofka laga qaado baabtiiska; caqiidada Katooliga waxay leedahay baabtiisku waa mid aan tirtirmi karin, sidaas darteed ciribtirku waxa uu joojinayaa wadaagga, ee ma aha aqoonsiga baabtiiska.

Diimaha kale iyo bulshooyinka kale

Kiniisadaha Ortodokska Bariga iyo kuwa Protestantiga qaar waxay leeyihiin habab la mid ah, oo magacyo kala duwan loo yaqaan, sida ka-joojinta wadaagga ama nidaamka anshaxa kiniisadda. Bulshooyin kale oo diimeed iyo mid aan diimeed ahayn — sida ururo iyo urur siyaasadeed — waxay isticmaalaan tallaabooyin ka-saarid xubinnimo oo shaqadooda bulsheed la mid tahay: joojinta xiriirka iyo saamaynta cadaadis bulsheed.

Saamaynta bulsheed

Meelaha bulshada iyo diinta ku dhow yihiin, ciribtirku wuxuu keeni karaa go'doomin dhab ah: joojinta ganacsi, guur, iyo xiriirka qoyska. Taasi ayaa u dhigan tahay in xoogga tallaabada uu ku xiran yahay heerka ay bulshadu diinta u aqoonsan tahay, ee ma aha oo keliya qoraalka sharciga kiniisadda. Dalalka leh kala-goynta diinta iyo dawladda, ciribtirku ma leh saameyn sharci-dawladeed.