Cirifka Koonfur

Cirifka Koonfur waa barta dusha dhulka ku taal meesha dhidibka wareegga dhulku dhulka ka soo baxo dhinaca koonfureed. Waa barta ugu koonfureed dhulka, oo loogu magac daray sidoo kale Cidhifka Koonfur. Loolka (latitude) barta waa 90 darajo koonfur, halka dhigga (longitude) uusan macne gaar ah lahayn, maxaa yeelay khadadka dhigga oo dhan halkaas ayay isku yimaadaan.

Barta waxay ku taal qaaradda Antarktika, gudaha bannaanka barafka ah oo la yiraahdo Polar Plateau. Barafka halkaas jira wuu kumanaan mitir u qoto dheer yahay, dhulka dhabta ahna wuu ka hooseeya heerka badda meelo badan. Barafku si tartiib ah wuu socdaa, sidaas darteed calaamadda gacanta lagu dhigo waa in la beddelaa sannad walba.

Nooc kala duwan ee cirifyada

Cirifka Koonfur ee juqraafi ahaan la sheegay waa mid ka duwan Cirifka Koonfur ee magnetiga iyo kan geomagnetiga. Cirifyada birlabta ah waxay ku xiran yihiin beerka magnetiga ee dhulka, sidaas darteedna waxay sannad walba meel u dhaqaaqaan. Waxaa kale oo jira "cirifka gaarid adag" (pole of inaccessibility), taasoo ah barta Antarktika ugu fog xeebta.

Cimilada iyo iftiinka

Cirifka Koonfur waa mid ka mid ah meelaha ugu qabow dhulka. Heerkulku qiyaastii ilaa -25 darajo Celsius ayuu gaaraa xagaaga, xilliga jiilaalkana wuu si weyn u hooseeyaa. Roobka yar iyo qoyaanka hooseeya waxay ka dhigaan meel dabiici ah oo lamadegaan barafeed ah. Sannadkiiba hal maalin dheer oo iftiin ah iyo hal habeen dheer oo mugdi ah ayaa jira, sababtoo ah janjeerka dhidibka dhulka.

Taariikhda gaaridda

Kooxdii ugu horreysay oo Cirifka Koonfur gaartay waxay ahayd tii Norwayga uu hoggaaminayey Roald Amundsen, sannadkii 1911. Bilo yar kadib waxaa halkaas tegey kooxdii Ingiriiska ee Robert Falcon Scott hoggaaminayey, kuwaas oo geeriyooday safarkii soo noqoshada. Safaradaan waxay noqdeen qayb muhiim ah oo taariikhda sahaminta gobolka polar-ka.

Saldhigga cilmi-baarista

Meel u dhow barta waxaa ku yaal saldhig cilmi-baaris oo Mareykanka ka shaqeeyo oo lagu magacaabo Amundsen–Scott. Halkaas waxaa lagu qabtaa cilmi-baarisyo la xiriira cirbixiyeenimada, jawiga, iyo saadaasha cimilada. Antarktika oo dhan waxay hoos timaadaa heshiiskii Antarktika, kaas oo xaddiday isticmaalka milatari isla markaana horumariyay iskaashiga cilmiyeed.