Cod
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
1 luqadood
Cod waa eray Af-Soomaali ah oo ugu horrayn tilmaamaya dhawaaqa ka soo baxa dadka iyo xayawaanka marka hawada ka soo baxda sambabbada ay ku dhaqaajiso xuubab ku yaal dhuunta. Erayga waxaa sidoo kale loo isticmaalaa si guud oo loola jeedaa dhawaaq kasta oo maqal ah, sida codka wax bir ah, codka daadka, ama codka mashiinka.
Macne labaad ayaa erayga leeyahay isticmaalka siyaasadeed iyo maamul: cod waxaa loola jeedaa go'aan qof mid ka dhex dooranaya doorasho ama shir. Halkaas, "codbixin" waa hawsha, "cod-bixiye" waa qofka, halka "tirinta codadka" ay tilmaamayso xisaabinta natiijada.
Sameysanka codka aadanaha
Codka aadanaha wuxuu ka bilaabmaa hawo ay sambabbada soo tuuraan. Hawadaas waxay dhex marta dhuunta (larynx) halkaas oo laba xuub muruq leh — oo Soomaalida badan ku sheegto xargaha codka — ay gariiraan. Gariirkaas wuxuu abuuraa mowjado dhawaaq. Kadib, boosaska bannaan ee dhuunta sare, afka, sanka iyo carrabka waxay dhawaaqa qaabeeyaan, taasina waxay abuurtaa xarfaha iyo shaqallada hadalka.
Astaamaha codka
Codadka waxaa lagu kala saaraa dhowr astaan. Sarreynta (dhawaaqa oo hooseeya ama sarreeya) waxay ku xidhan tahay xawaaraha gariirka xargaha codka. Xoogga codka ama sanqadhda waxay la xidhiidhaa cadaadiska hawada. Astaanta saddexaad waa muuqaalka codka — waxa qof kasta cod uu ka duwan yahay kan kale, taasoo ku salaysan qaabka jidhka iyo boosaska hawada ee gaarka ah.
Isticmaalka suugaanta iyo bulshada
Suugaanta Soomaaliyeed, codka wuxuu leeyahay meel weyn maadaama gabayada, buraanburka iyo heesaha loo gudbin jiray afka. Halkaas, codka ninka ama naagta hees-yahan waa qalab farshaxan, laakiin sidoo kale waa hab xogta iyo taariikhda lagu kaydiyo. Sidoo kale, "cod" waxaa la isticmaalaa si sarbeeb ah marka lagu tilmaamayo tabashada ama aragtida koox bulsho, tusaale "codka dhallinyarada".