CPU

CPU (Central Processing Unit, oo Af-Soomaali loogu tarjumi karo "xarunta farsamaynta dhexe") waa qaybta kombiyuutarka ee fuliso tilmaamaha barnaamijyada. Waxay akhridaa amarro ku kaydsan xusuusta, kadibna fulisaa hawlo xisaabeed, isbarbardhig, iyo kala guurin xog.

CPU-yada casriga ah waxaa lagu sameeyaa hal jajab silikoon ah oo la yiraahdo microprocessor. Waxay ka mid tahay qalabka aasaasiga ah ee kombiyuutarrada shakhsiyeed, server-yada, taleefannada casriga ah, iyo qalabka la dhex geliyo (embedded).

Qaybaha gudaha

CPU-du waxay caadi ahaan leedahay saddex qayb oo muhiim ah. ALU (Arithmetic Logic Unit) ayaa qabata hawlaha xisaabta iyo caqliga. Control Unit ayaa jiheeya socodka tilmaamaha. Register-yadu waa kaydad aad u yar oo aad u dheereeya oo xogta la shaqaynayo lagu hayo. Waxaa sidoo kale jira cache, oo ah xusuus dhaw oo yaraysa waqtiga la sugayo xusuusta weyn (RAM).

Wareegga fulinta

Shaqada aasaasiga ah waxaa loo qaybiyaa wareeg ku celcelis ah: soo qaadis (fetch) tilmaanta xusuusta, fasiraad (decode) macnaha tilmaanta, iyo fulin (execute). Wareeggan waxaa hagaya saacad (clock) oo lagu cabbiro hertz; xawaaraha saacaddu waa mid ka mid ah tilmaamayaasha waxqabadka, laakiin ma aha midka kaliya.

Horumarka naqshadda

Naqshadaha hore waxay fulin jireen hal tilmaan mar. Kadib waxaa la adeegsaday pipelining, oo tallaabooyinka kala duwan isku mar loo wado, iyo fulin isbeddel-leh (out-of-order). Ilaa iyo hadda, xalka ugu badan ee lagu kordhiyo waxqabadka waa in hal jajab lagu daro dhowr xudun (cores) oo isku mar shaqeeya, maadaama sii kordhinta xawaaraha saacadda ay xaddidan tahay kulaylka iyo isticmaalka korontada.

Dhismaha tilmaamaha

CPU kastaa wuxuu taageeraa liis tilmaamo ah oo la yiraahdo instruction set architecture (ISA). Kuwa caanka ah waxaa ka mid ah x86 (oo badanaa laga helo kombiyuutarrada iyo server-yada) iyo ARM (oo caan ku ah qalabka gacanta). Barnaamij loo dhisay hal ISA si toos ah uguma shaqeeyo mid kale ilaa dib loo turjumo ama la ekeysiiyo.