Cudbi

Cudbi (sidoo kale loo yaqaan suuf) waa fiilo dabiici ah oo ka baxda dusha abuurka geedka Gossypium. Fiilooyinkaas waxay ku dhex urursamaan kabsad (jeeb) uu geedku sameeyo marka midhuhu bislaadaan, kadibna ka furmaan. Fiilada oo ku badan tahay seluuloos ayaa la soo ururiyaa, la nadiifiyaa, la miilaa oo dun laga sameeyaa.

Cudbigu waa mid ka mid ah fiilooyinka ugu badan ee dharka adduunka lagu sameeyo. Waxaa u wanaagsan biyo-nuugidda, dabaysha dhex-marta iyo in si fudud loo midabeeyo, taas oo ka dhigaysa mid ku habboon dalalka kulaylaha.

Geedka iyo beeridiisa

Gossypium waa geed yar oo geesood leh oo u baxa deegaanka kulaylaha iyo kulaylaha-dhexaadka. Wuxuu u baahan yahay kulayl joogto ah, iftiin badan, iyo biyo si joogto ah loo bixiyo — inta badan waraabka. Beeraleydu waxay abuurka ku beeraan safaf, wixii ka dambeeyana waxay maareeyaan cayayaanka, kuwaas oo caqabad weyn ku ah beeraha cudbiga. Goosashada waxaa lagu sameeyaa gacan ama mashiino goosasho, taas oo ku xiran heerka farsamada iyo qiimaha shaqaalaha.

Habka warshadaynta

Marka la goosto, fiilada iyo abuurka way isku dhegan yihiin. Mashiin loo yaqaan 'gin' ayaa labada kala saara. Fiilada kadib waa la nadiifiyaa, la fidiyaa, waxaana laga sameeyaa dun (yarn) marka la maroojiyo. Dunta ayaa markaas la tolaa ama la sameeyaa maro. Abuurka hadhay looma tuuro: waxaa laga saaraa saliid la cuni karo, hadhaagana waxaa loo isticmaalaa cunto xoolaad.

Dhaqaalaha iyo taariikhda

Cudbiga waxaa lagu beeray Hindiya, Masar iyo Ameerika la soo taabtay muddo dheer ka hor taariikhda casriga ah. Qarniyadii 18-aad iyo 19-aad, mashiinnada miilaha ee Ingiriiska iyo beeraha cudbiga ee Koonfurta Mareykanka waxay xiriir toos ah la lahaayeen nidaamka addoonsiga iyo horumarka warshadaynta. Maanta waxaa ka mid ah wadamada ugu waaweyn ee soo saara Shiinaha, Hindiya, Mareykanka, Baakistaan iyo Baraasiil.

Arrimo deegaan

Beerista cudbiga waxay isticmaashaa biyo badan iyo kiimikooyin cayayaan-dile ah, taas oo saameyn ku yeelatay ilaha biyaha meelo ka mid ah adduunka. Sidaas darteed waxaa la soo bandhigay habab kale, oo ay ka mid yihiin cudbiga dabiiciga ah (organic) iyo noocyo la beddelay hidde-side ahaan si loo yareeyo cayayaan-dilaha.