Cudurka Fayraska Ebola

Cudurka fayraska Ebola (Ebola virus disease, oo lagu soo gaabiyo EVD) waa cudur fayras keeno oo saameeya bini'aadamka iyo xayawaan kale oo naasleyda ka mid ah. Waxaa keena fayrasyo ka tirsan qoyska Filoviridae. Cudurka waxaa lagu gartaa qandho, daal, xanuun murqaha ah, matag iyo shuban, marmarna dhiig-bax.

Cudurka markii ugu horreysay waxaa la aqoonsaday 1976-kii, laba goor oo isku mar ah oo ka dhacay Suudaan iyo bariga Congo (Zaire markaas). Magaca Ebola wuxuu ka soo jeedaa webi ku yaal aagga uu mid ka mid ah dilaacyadaas ka dhacay. Tan iyo markaas, dilaacyo kala duwan ayaa ka dhacay dalal ku yaal Afrika, gaar ahaan qaybaha bartamaha iyo galbeedka.

Sababta iyo noocyada fayraska

Waxaa jira dhowr nooc oo fayras ah oo ku jira genus-ka Ebolavirus. Kuwa dadka cudur ku keena waxaa ka mid ah Zaire ebolavirus, Sudan ebolavirus, Bundibugyo ebolavirus iyo Taï Forest ebolavirus. Nooca Zaire ayaa inta badan lala xiriiriyaa dilaacyada ugu waaweyn. Nooc kale oo la yiraahdo Reston ayaa laga helay xayawaanka, laakiin ma jirto caddayn muujinaysa inuu dadka cudur ku keeno.

Sida uu u faafo

Fayrasku wuxuu dadka ugu gudbaa taabashada dareerayaasha jirka ee qofka bukaan ee cudurka qaba ama meydka qofkii u dhintay, sida dhiigga, matagga, shubanka, dhidid iyo caanaha naaska. Sidoo kale wuxuu ka gudbi karaa xayawaanka duurjoogta ah ee la duqeeyay ama la cunay. Fiidmeerta (bats) ayaa loo maleeyaa inay tahay kaydka dabiiciga ah ee fayraska, in kastoo aan arrintaas si buuxda loo xaqiijin. Faafitaanka isbitaallada dhexdooda waxaa keena la'aanta qalabka ilaalinta shaqaalaha caafimaadka.

Astaamaha iyo baaritaanka

Astaamuhu badanaa waxay soo baxaan maalmo gudahood ka dib xiriirka fayraska. Marxaladda hore waxay u eg tahay duumo ama cudurro kale oo qandho leh, taas oo baaritaanka hore adkeynaysa. Xaqiijinta waxaa lagu sameeyaa baaritaanno shaybaar oo lagu ogaanayo maadada hidaha ee fayraska ama antibodies-ka. Qofka bukaan waa in gooni loo geliyaa si looga hortago faafitaanka.

Daaweynta iyo ka hortagga

Daaweynta aasaasiga ah waa taageero: siinta dareeraha, ilaalinta cadaadiska dhiigga, iyo daaweynta caabuqyada kale ee raaca. Daawooyin ka samaysan antibodies ah ayaa la ansixiyay oo loo isticmaalaa nooca Zaire. Sidoo kale waxaa jira tallaal ka hortaga nooca Zaire oo lagu isticmaalay xakameynta dilaacyada, iyadoo la tallaalayo dadka la xiriiray bukaannada. Tallaalladu ma daboolaan noocyada kale oo dhan.