Cuf

Cuf (sidoo kale loo yaqaan cufnaanta) waa sifo aasaasi ah oo walax kasta leedahay. Waxay cabbirtaa inta walaxdu iska caabbiso isbeddelka dhaqdhaqaaqeeda (caymadda), iyo sidoo kale xooggeeda cufisjiidadka. Cabbirka caadiga ah ee nidaamka caalamiga ah (SI) waa kiilogaraamka (kg).

Cufka waa in laga soocaa miisaanka. Miisaanku waa xoogga cufisjiidadku ku saarayo jirka, waana la beddelaa marka goobta cufisjiidadku beddesho — tusaale, jir Dhulka ka yimid oo Dayaxa la geeyo. Cufkiisu isma beddelo, laakiin miisaankiisu waa yaraadaa.

Nooca cufka

Fiisigisku wuxuu ka hadlaa laba dhinac oo cufka ah. Cufka caymadda (inertial mass) wuxuu ka muuqdaa sharciga labaad ee Newton: xoogga la saaray wuxuu la mid yahay cufka lagu dhufto tacjiisha (F = ma). Cufka cufisjiidadka (gravitational mass) wuxuu go'aamiyaa xoogga u dhexeeya laba jir. Tijaabooyin badan ayaa muujiyay in labadan tiro isku mid yihiin ilaa saxnaan aad u sarreeya; taasina waa aasaaska mabda'a is-simanaanta ee aragtida guud ee isu-eegnaanta.

Cufka iyo tamarta

Aragtida isu-eegnaanta gaarka ah ee Einstein waxay xiriirisaa cufka iyo tamarta xiriirka E = mc², halkaas oo c uu yahay xawaaraha iftiinka. Sidaas darteed nidaam tamartiisu kordho cufkiisuna wuu kordhaa. Falcelinta nukliyeerka, qayb ka mid ah cufka ayaa u beddelma tamar sii daysan; taasina waa asalka tamarta shidaalka nukliyeerka iyo xiddigaha.

Cabbiraadda

Cufka waxaa lagu cabbiraa miisaan (balance) oo isbarbardhiga jirka lala barbardhigo cufal la yaqaan, ama qalab dhijitaal ah oo cabbira xoogga. Kiilogaraamku hore wuxuu ku saleysnaa qalab birlaab ah oo lagu hayay Faransiiska; sannadkii 2019 dib ayaa loo qeexay iyadoo lagu xiray joogtada Planck, si cabbirku uga xidhnaado joogto dabiici ah oo aan ahayn shay gaar ah.