Culeys

Culeys waa xoogga wax-soo-jiidashada (gravity) ee ku dhaqma jirka marka uu ku hoos jiro goob wax-soo-jiidasho, sida tan Dhulka. Fiisigiska caadiga ah, culeys waa xoog, sidaas darteed cabbirkiisa aasaasi waa newton (N), halka mise (mass) lagu cabbiro kiilogaraam (kg).

Xisaabta ugu fudud waxay tahay W = m·g, halkaas oo m ay tahay mise-ka jirka, g-na ay tahay xawaare-korodhka wax-soo-jiidashada. Dusha Dhulka g-gu wuxuu ku dhow yahay 9.8 m/s² laakiin wax yar ayuu isbeddelaa marka la eego dhererka meesha iyo qaybta Dhulka (barta dhexe iyo tiirarka kala duwan yihiin).

Culeys iyo mise

Mise waa tirada maaddada ku jirta jirka, isla mid ah meel kasta. Culeys wuu isbeddelaa marka goobta wax-soo-jiidashada isbeddesho: qof mise-kiisu 70 kg yahay wuxuu Dhulka leeyahay culeys ku dhow 686 N, halka Dayaxa ku yeelan lahaa qiyaastii lix meelood meel intaas, sababtoo ah wax-soo-jiidashada Dayaxa way ka yar tahay. Hadalka maalinlaha ah, ereyga "culeys" badanaa loo isticmaalaa mise-ka, oo waxaa lagu cabbiraa kiilo — kala-soocidda saxda ah waxay ka jirtaa fiisigiska.

Culeys la'aan iyo miisaanka

Jirka ku jira dayax-gacmeed ku wareegsan Dhulka wuxuu ku jira xaalad "culeys la'aan" muuqaal ah, sababtoo ah isaga iyo dayax-gacmeedka labaduba isku si ayay u dhacayaan. Wax-soo-jiidashadu weli way jirtaa; waxa maqan waa xoogga taageerada ka timaada dushiisa. Sidaas oo kale, miisaanka guriga (miisaan gacan-saar) wuxuu qiyaasaa xoogga riixidda ee kaydka, kadibna ku beddelaa kiilogaraam iyadoo loo qaadanayo g-ga caadiga ah.

Isticmaalka iyo cabbirka

Ganacsiga, caafimaadka iyo injineernimada waxay isticmaalaan miisaanno kala duwan: miisaan dheelitir ah (balance) wuxuu barbar dhigaa mise-yo, sidaas darteed natiijadiisu ma isbeddelto marka g-gu isbeddelo; miisaanka kaydka ku shaqeeya (spring scale) wuxuu cabbiraa xoog, sidaas darteed wuu ku xiran yahay meesha uu jiro. Nidaamka SI, unugga ay tahay heshiiskooda waa kiilogaraam ee mise-ka, culeyskana laga soo saaraa.