Cunto Soomaali
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
20 luqadood
Cunto Soomaali waa habka karinta iyo cunnooyinka caadiga ah ee ka jira Soomaaliya, Jabuuti, Soomaalida Itoobiya iyo Kenya, iyo qurbajoogta Soomaaliyeed. Waxay ku salaysan tahay hadhuudh, sarreen, bariis, hilib (ari, lo' iyo geel), caano iyo saliid. Cuntada waxay raacsan tahay xeerarka xalaasha Islaamka: hilib doofaar iyo khamri lama isticmaalo.
Karinta Soomaalida waxay isku dhafan tahay hiddaha reer guuraaga Geeska Afrika iyo saamaynta ganacsiga badda Hindiya. Ganacsiga qarniyo badan la sameeyay Yemen, Carabta Gacanka, Iiraan iyo Hindiya wuxuu keenay udgoon (xawaash) sida qorfe, kabsaro caleen (kaardamon), qadhaadh iyo yaanyo iyo bariis. Isticmaalka baasto (baasto) iyo qaar ka mid ah macmacaanka waxay ka timid xiriirkii Talyaaniga waagii gumaysiga.
Cunnooyinka aasaasiga ah
Quraacda caadiga ah waxaa ka mid ah canjeero (canjeelo) — rooti khamiirsan oo qafiifan lagu shiilo digsi wareegsan — iyo malawax, oo la cuno subag, sonkor, macsaro (malab) ama maraq. Sabaayad iyo muufo (rooti hadhuudh ah oo tandoor-ka la mid ah la dubo) waa noocyo kale oo rooti caan ah. Casho iyo qado waxaa badanaa loo diyaariyaa bariis xawaash leh (bariis iskukaris) oo hilib ama digaag lala cuno, iyo baasto oo maraq hilib lagu shubo. Suqaar — hilib yaryar oo la gooyay oo basbaas, basal iyo xawaash lagu shiilay — waa cunno caan ah.
Hilib, caano iyo hadhuudh
Xoolo dhaqashada reer guuraaga waxay hilibka iyo caanaha ka dhigtay udub dhexaad. Caanaha geela iyo idaha waa cabbitaan iyo cunto la isku daray; subagga la dhanaaniyay wax badan lagu karsato. Odkac (muqmad) waa hilib la gooyay, la qalajiyay oo saliid iyo subag lagu keydiyo — hab keydin ah oo ku habboon socdaal dheer. Soor iyo ambulo (digir iyo galley la kariyay) waxay ka caan yihiin gobollada beeraha ee Webiga Shabeelle iyo Jubba.
Kalluun iyo miro
Xeebta dheer ee Soomaaliya waxay leedahay kalluun badan, laakiin isticmaalka kalluunka guud ahaan wuu ka hooseeyaa isticmaalka hilibka meelaha gudaha. Magaalooyinka xeebta sida Muqdisho, Kismaayo iyo Berbera waxaa lagu cunaa kalluun la shiilay ama la duban oo basbaas iyo liin dhanaan lagu daray. Miraha loo beero waxaa ka mid ah moos, babaay, cambe, liin macaan iyo timir; moos badanaa waxaa la cunaa bariiska iyo baastada.
Cabitaan iyo macmacaan
Shaah (shaah cadeys) oo qorfe iyo kabsaro leh, iyo qaxwe waa cabitaannada ugu caansan; badanaa waxaa la cabbaa marka la martiqaadayo. Cabitaanka miraha sida casiirka cambaha ama liinta waa caan gurigga iyo makhaayadaha. Macmacaanka waxaa ka mid ah xalwo (halwo), qumbe, doolshe iyo shushumow. Bun iyo foox ayaa qaar ka mid ah munaasabadaha lagu isticmaalaa.
Dhaqanka cuntada
Cuntada badanaa waxaa lagu cunaa gacanta midig, waxaana la wadaagaa saxan weyn oo qoyska ama martida ku wada cunaan. Bisha Ramadaan waxaa la afurtaa timir, sambuus, bajiye iyo maraq. Munaasabadaha sida aroos, Ciid iyo caleema saar waxaa loo qalaa xoolo, hilibkana bariis badan lala qeybiyaa. Qurbajoogta Soomaaliyeed ee Yurub, Waqooyiga Ameerika iyo Gacanka waxay makhaayado furtay oo cunnooyinkan faafiyay.