Daar (shax faras / chess)

Daar (Ingiriisi: rook) waa mid ka mid ah qalabka ciyaarta chess-ka. Dhinac walba wuxuu ku bilaabmaa laba daar, oo la dhigo labada geesood ee safka hore ee dhinaca ciyaartoyga. Daartu waa qalab xoog leh oo ku socda khadadka toosan, waana la tiriyaa mid qiimo sare leh marka la barbar dhigo faraska iyo wadaadka.

Sawirka caadiga ah ee daarta waa munaarad ama qalcad gudaheed jajaban. Magaca Af-Soomaaliga ah ee 'daar' wuxuu ka soo jeedaa muuqaalka dhismaha, halka luqado kale ay u yaqaaniin 'tuur' (Faransiis: tour) ama 'qalcad' (Turki: kale).

Socodka

Daartu waxay u dhaqaaqi kartaa tiro kasta oo santuuqyo ah, iyadoo raacaysa safka (khadka jiifa) ama tiirka (khadka taagan). Kama boodi karto qalab kale; haddii qalab dhinaceeda ah ku yaal khadka, waa inay istaagto ka hor, ama ay qabsato haddii uu yahay qalab ka soo horjeeda. Qabashada waxay ku dhacdaa isla santuuqa uu qalabka lidka ah taagan yahay.

Rokaad (castling)

Daarta ayaa ka qayb qaadata dhaqdhaqaaqa loo yaqaan rokaad, oo ah dhaqdhaqaaqa kaliya ee laba qalab hal jeer isla wada socdaan. Boqorka ayaa laba santuuq u dhaqaaqa xagga daarta, daartuna waxay u gudubtaa dhinaca kale ee boqorka. Rokaadka waxaa loo baahan yahay in boqorka iyo daarta labaduba aysan weli dhaqaaqin, in santuuqyada u dhexeeya ay banaan yihiin, iyo in boqorka uusan ku jirin xannib (check) ama uusan sii marin santuuq weerar ku hoos jira.

Qiimaha iyo isticmaalka

Nidaamka qiimeynta caadiga ah ee bare-ka, daarta waxaa lagu qiyaasaa shan qadaad (pawn), iyadoo faraska iyo wadaadku ay ku dhow yihiin saddex. Sidaas darteed daar lagu beddelo faras ama wadaad waxaa loo yaqaan 'faa'iido daar' (exchange). Daarta xooggeedu wuu kordhaa marka sabuuradu banaan tahay, gaar ahaan tiirar furan, iyo marka laba daar la isku xiro ama la dhigo safka lixaad ee dhinaca lidka ah.

Dhamaadka ciyaarta

Boqor iyo daar keligood waxay guuldarreyn karaan boqorka kaligiis ah, iyagoo ku kuusaya geeska ama safka ugu dambeeya. Dhamaadyada daarta ee qadaad ku jiro waa nooca ugu badan ee ka soo baxa ciyaaraha tartanka, waxaana jira qaacido caan ah oo lagu barto sida difaaca Philidor iyo qaabka Lucena.