Dabagaale

Dabagaale (sidoo kale la yidhaahdo dabangaale) waa magac Soomaali ah oo loo isticmaalo xayawaanka yaryar ee naasleyda ah ee ka tirsan qoyska Sciuridae. Waa xayawaan ku jira kooxda jiirarka (rodents), taas oo la macno ah in laba ilkood oo hore ee daanka sare iyo laba kuwa hoose ay si joogto ah u koraan, xayawaankuna uu ku xoqxoqo si uu u gaabiyo.

Dabagaalaha waxaa lagu garto dab dheer oo timo badan leh, indho waaweyn, iyo faraha suulasha ah ee ku habboon fuulidda geedaha. Waxay ku nool yihiin inta badan qaaradaha, marka laga reebo Australia iyo Antarctica. Waxaa jira noocyo geedaha ku nool, noocyo dhulka ka hoos god sameysta, iyo noocyo hawada ku dulsabaydha (flying squirrels) iyagoo isticmaalaya maqaar dhinacyada jidhka ka baxa.

Kala qaybsanaanta

Qoyska Sciuridae wuxuu ka kooban yahay boqollaal nooc oo la kala saaray. Sida caadiga ah waxaa loo kala jeexaa saddex koox oo waaweyn: dabagaalaha geedaha (arboreal), dabagaalaha dhulka (ground squirrels, oo ay ku jiraan marmots-ka iyo prairie dogs-ka), iyo dabagaalaha duulaya. Africa waxaa laga helaa noocyo badan oo dhaladka ah, oo ay ku jiraan kuwo kaymaha ku nool iyo kuwo dhul-engegan ku nool.

Cuntada iyo habdhaqanka

Cuntadoodu waxay inta badan ka kooban tahay lowska iyo miraha adag, abuurka, caleemaha, iyo mararka qaar cayayaanka iyo ukunta shimbiraha. Noocyo badan waxay cuntada ku kaydiyaan godad ama meelo kala duwan si ay xilliyada adag u isticmaalaan. Habkan kaydinta ee kala firdhisan wuxuu sababaa in abuur badan uu dhulka ku hadho oo uu ka soo baxo, taas oo dabagaalaha ka dhigaysa qayb ka mid ah faafinta geedaha.

Taranka iyo nolosha

Dabagaalaha wuxuu buul ka sameystaa laamaha geedaha, boholaha jirridaha, ama godad dhulka ah. Dhasha waxay ku dhashaan iyagoo indho la' oo timo la'aan ah, hooyaduna waxay xannaaneysaa ilaa ay awoodaan inay keligood dhaqaaqaan. Noocyada qaar ee gobollada qabow waxay xilliga jiilaalka galaan xaalad hurdo dheer oo dabiici ah (hibernation), halka noocyada kulaylaha ay sanadka oo dhan firfircoon yihiin.