Dagaal

Dagaal waa isku-dhac toos ah oo dhex mara laba dhinac ama ka badan, kaas oo dhinac kastaa isku dayo inuu ku xoojiyo doonistiisa dhinaca kale, badanaa iyadoo la adeegsanayo hub ama xoog jireed. Ereyga waxaa loo isticmaalaa xaaladaha ciidamada rasmiga ah, kooxaha hubaysan ee aan dawli ahayn, iyo weliba isku-dhaca shaqsiyaadka.

Dagaalka waa qayb ka mid ah dagaalka ballaaran (war), laakiin ma aha isku mid. Dagaalku wuxuu tilmaamaa ficilka isku-dhaca ee waqti iyo goob go'an ku dhaca, halka war-ku noqdo xaalad siyaasadeed iyo mid ciidan oo muddo dheer socota. Sidaas oo kale, dagaalku wuxuu noqon karaa qayb ka mid ah howlgal nabad-ilaalin ama ciidan-booliis ah oo aan war la magacaabin.

Heerarka dagaalka

Falanqaynta ciidan waxay dagaalka u kala saartaa heerar: heerka istaraatiijiga (go'aanka guud iyo yoolalka dagaalka), heerka howlgalka (habka ciidamada la dhaqaajiyo), iyo heerka taatikada (waxa dhaca marka labada dhinac isku dhacaan). Waxaa kale oo lala xiriiriyaa 'goobta dagaalka' (battlefield) — meesha isku-dhacu ka dhaco. Xiriirka labada dhinac wuxuu ku xiran yahay hubka, dhulka, xogta la hayo, iyo isgaarsiinta.

Noocyada

Dagaalka waxaa lagu kala saaraa deegaanka uu ka dhaco: dagaalka dhulka, dagaalka badda, dagaalka hawada, iyo maanta dagaalka elektaroonig iyo mid cyber. Waxaa kale oo jira kala-soocid ku saleysan habka: dagaal caadi ah (conventional) oo ciidamo qeexan ku wajahan yihiin, iyo dagaal aan caadi ahayn sida jabhad-nimo iyo dagaal gorgortan-yar (asymmetric), halkaas oo dhinac tabar-yari uu isticmaalo weerarro degdeg ah iyo ku-dhuumasho.

Sharciga caalamiga ah

Sharciga bini'aadantinimada caalamiga ah — oo lagu diiwaan geliyay heshiisyada Geneva iyo caadooyinka dagaalka — wuxuu xaddidaa habka dagaalka. Mabaadi'da muhiimka ah waxaa ka mid ah kala-soocidda dagaalyahanka iyo dadka rayidka ah, saamiga (proportionality) ee dhaawaca la filayo, iyo mamnuucidda hub qaar sida sunta kiimikaad. Maxaabiista dagaalka waxay xaq u leeyihiin ilaalin gaar ah. Xadgudubyada waaweyn waxay noqon karaan dembi dagaal oo maxkamado caalami ah la horgeeyo.

Saameynta

Dagaalku wuxuu keena dhimasho iyo dhaawac, burburka kaabayaasha, iyo barakac dadweyne. Waxaa kale oo saameyn maskaxeed uu ku reebo kuwa ka qaybgalay iyo dadka deegaanka, oo cilmi-nafsiga casriga ah ku tilmaamo xanuunka walbahaarka ka dib dhacdada (PTSD). Dhaqaale ahaan, dagaalku wuxuu u weecdaa kheyraadka dawladda dhanka ciidanka.