Dagaaladii Islaamka
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
1 luqadood
Dagaaladii Islaamka waa magac guud oo loo isticmaalo dagaalladii iyo duulaannadii ay galeen bulshadii Muslimka ah ee ugu horreysay, laga bilaabo waqtigii Nabi Muxammad ee Madiina ilaa xilligii xukunkii Khaliifada Raashidiinta iyo Umawiyiinta. Dagaalladaas waxay isugu jireen dagaallo yaryar oo gobolka Xijaas ka dhacay iyo duulaanno waaweyn oo lala galay laba boqortooyo oo waaweyn: Boqortooyada Byzantine iyo Boqortooyada Sasaaniyiinta ee Faaris.
Natiijada guud waxay ahayd in maamul cusub uu ku fido dhul ka bilaabma Jasiiradda Carabta oo gaadha Shaam, Ciraaq, Masar, Faaris iyo qaybo ka mid ah Waqooyiga Afrika. Isbeddelku ma ahayn mid kaliya militari; wuxuu la socday nidaam canshuur, maamul degmooyin, iyo dhaqan luqadeed oo tartiib tartiib ah oo Carabiga iyo Islaamka ku faafay dhulalkaas.
Dagaalladii xilligii Madiina
Ka dib hijrada Madiina, waxaa dhacay dagaallo lala galay Qureysh ee Maka. Kuwa ugu caansan waxaa ka mid ah Badar, Uxud iyo Xandaq (oo sidoo kale loo yaqaan Dagaalkii Godka). Dagaalladan waxay ahaayeen kuwo yaryar tirada dadka ku lug leh, laakiin door weyn ka qaateen sidii bulshada Muslimka ah ugu adkaataa Madiina. Xilligaas dabayaaqadiisa waxaa la gaadhay heshiisyo iyo la wareegid Maka oo aan dagaal weyn ku dhicin.
Fidinta dibadda
Intii u dhaxaysay bartamihii qarnigii 7-aad, ciidamadii Muslimka waxay galeen dagaallo waaweyn oo lagu qabsaday Shaam iyo Ciraaq. Byzantine-ku waxay lumiyeen Shaam iyo Masar, halka dawladdii Sasaaniyiinta ay gebi ahaanba burburtay. Sababaha taariikhyahannadu soo qaadaan waxaa ka mid ah daalkii dagaalladii dheeraa ee labada boqortooyo ay isku hayeen, canshuuro culus oo dadka deegaanka ka careysiiyeen, iyo qaab ciidan oo dhaqso u dhaqaaqa oo Carabtu isticmaashay.
Maamulka ka dib qabsashada
Dhulalka la qabsaday badanaa lama beddelin isla markiiba. Nidaamyadii maamul iyo canshuureed ee hore ayaa la sii wataa muddo, iyadoo ciidamadu ku dhaqmaan degmooyin cusub oo la dhisay sida Basra, Kuufa iyo Fusdaad. Dadka aan Muslimka ahayn ee diinaha kitaabka leh waxaa la saaray canshuur gaar ah (jisya) iyadoo la siiyay ilaalin iyo xorriyad cibaado oo shuruud leh. Islaamku wuxuu ku faafay muddo dheer, ma ahayn mid isla xilligii dagaalka dhammaaday.