Dagaalkii Jaaldiiraan
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
43 luqadood
Dagaalkii Jaaldiiraan (Turki: Çaldıran) wuxuu dhacay sannadkii 1514, wuxuuna ka dhacay bannaanka Jaaldiiraan ee bariga Anadoolka, meel u dhow xadka maanta ee Turkiga iyo Iiraan. Waxaa isku hor yimid ciidammada Cusmaaniyiinta oo uu hoggaaminayay Suldaan Saliim I iyo ciidammada Safawiyiinta oo uu hoggaaminayay Shaah Ismaaciil I. Cusmaaniyiintu way guuleysteen.
Dagaalku wuxuu calaamad u ahaa bilowga tartan dheer oo u dhexeeya labada dawladood oo qarniyo socday. Wuxuu kaloo muujiyay saameynta hubka qaraxa leh — madaafiicda iyo qoryaha — marka la barbar dhigo ciidan fardooley ah oo ku tiirsan weerar degdeg ah.
Asalka khilaafka
Safawiyiintu waxay bilowgii qarniga 16-aad ku dhistay awood ku salaysan taageero diimeed iyo qabaa'il fardooley ah oo lagu naanaysay Qizilbaash. Fidinta dacwadooda ee bariga Anadoolka waxay Cusmaaniyiinta ugu muuqatay caqabad siyaasadeed oo ka dhex jirta dhulalkooda. Saliim I, oo talada la wareegay xilligaas, wuxuu doortay in uu duulaan ku qaado bariga si uu xuduudda u sugo.
Socodka dagaalka
Ciidanka Cusmaaniyiintu wuxuu safar dheer ka sameeyay galbeedka Anadoolka ilaa bannaanka Jaaldiiraan. Goobta dagaalka, Cusmaaniyiintu waxay adeegsadeen madaafiic la isku xiray iyo ciidanka Yeniçeri ee qoryaha wata, iyagoo dhigay xariiq difaac ah. Weerarka fardooleyda Safawiyiinta ee tooska ah kuma guuleysan in uu xariiqdaas jebiyo, ciidankuna wuu kala jabay. Shaah Ismaaciil wuu ka baxsaday goobta.
Cawaaqibta
Guusha ka dib, Cusmaaniyiintu waxay gaareen Tabriiz, caasimaddii Safawiyiinta, laakiin kuma sii joogin muddo dheer. Natiijada muddada dheer waxay ahayd in Cusmaaniyiintu xoojiyaan xukunkooda bariga Anadoolka iyo qaybo ka mid ah Mesobotamiya woqooyi. Awoodda Safawiyiintuna ma dumin; dawladdu way sii jirtay, waxayna ku bilaabatay isbeddel hab-dagaalkeeda oo hubka cusub ka tarjumaya.