Dagaalkii Kheybar

Dagaalkii Kheybar waa duulaan ciidan oo Muslimiinta Madiina, oo Nabi Muxammad hoggaaminayay, ku qaadeen deegaanka Kheybar. Kheybar waxay ahayd meel oodo-dhagax leh (qalcado) oo waqooyiga Madiina ku taal, oo ay degganaayeen qabiilooyin Yuhuud ah. Duulaanka waxaa loo maleeyaa inuu dhacay sannadkii 7-aad ee Hijriga (qiyaastii 628 miilaadiga), waxoogaa ka dib heshiiskii Xudaybiya.

Kheybar waxay ka koobnayd tiro qalcado ah oo kala duwan, oo mid waliba gooni ahaan la difaacay. Sidaas darteed dagaalku ma ahayn hal isku-dhac weyn, ee wuxuu ahaa taxane go'doomin (siege) iyo weerarro qalcad-qalcad ah. Ilo taariikhi ah ee Muslimiinta ay ka soo jeedaan waxay xusaan in qalcadooyinka la qabsaday mid mid, ilaa dadka deegaanku heshiis gaareen.

Sababaha iyo xaaladda ka horreysay

Ka dib dagaalkii Xandaqa iyo saarista qabiilooyinka Yuhuudda Madiina, qaar ka mid ah hoggaamiyayaashooda waxay ku dhaqaaqeen Kheybar. Ilaha taariikhda waxay sheegaan inay xiriir siyaasi iyo ciidan la yeesheen kooxo ka soo horjeeday Madiina. Heshiiskii Xudaybiya, oo Quraysh nabad kula meel-mariyay Muslimiinta, waxaa loo arkaa inuu Madiina u banneeyay inay dhinaca waqooyi u jeediso ciidankeeda.

Socodka duulaanka

Ciidanka Madiina waxay Kheybar gaareen habeennimo oo qalcadooyinka ka gooyeen jidadka gargaarka. Difaacayaashu waxay ku tiirsanaayeen dhismayaasha sarsare iyo bakhaarrada cuntada. Muddo maalmo badan ah oo aan si sax ah la hubin ka dib, difaaca ayaa jabay. Halgan gaar ah oo la xusay waa qabsashada qalcadda ugu adkeyd, halkaas oo Cali ibn Abi Daalib loo tilmaamay inuu hoggaamiyay weerarka. Sheeko-taariikhda hore waxay ku daraan tilmaamo halabuur ah, taas oo adkeysa kala-soocidda dhacdo iyo dhambaal.

Heshiiska iyo cawska beeraha

Dagaalka kadib, dadka Kheybar waxaa loo oggolaaday inay dhulkooda iyo timirtooda beeraan, iyagoo qeyb ka mid ah wax-soo-saarka u bixinaya Madiina. Nidaamkan qeyb-qaadista waxaa loo tixgeliyaa hal-abuur maamul iyo dhaqaale oo hore u aadan xeerarka canshuurta dhulka ee dawladihii Islaamka danbe. Kheybar sidoo kale waxay noqotay khayraad muhiim ah oo timir iyo dhul beero ah.

Saameyn iyo su'aalo taariikhi

Kheybar waxay xoojisay awoodda Madiina waqooyiga Xijaas, waxayna soo afjartay xarumaha mucaaradka ee gobolkaas. Xogta ku saabsan tirada ciidamada, maalmaha go'doominta iyo shuruudaha heshiiska waxay ku kala duwan yihiin ilaha hore, oo intooda badan la qoray qarniyo ka dib dhacdada. Cilmi-baarayaasha casriga ah waxay ku heshiiyeen inuu dhacay, laakiin waxay ka doodaan tafaasiisha.