Dagaalkii Mulaadkarad

Dagaalkii Mulaadkarad (Turki: Malazgirt) waa dagaal la dhacay sannadkii 1071-kii oo dhex maray ciidamada Boqortooyada Bisanti (Rooma Bari), oo hoggaaminayay boqorkii Romanos IV Diogenes, iyo ciidamada Saljuuqiyiinta Turkiga oo uu hoggaaminayay sulduun Alp Arslan. Goobta dagaalka waxay ku taallaa bariga Anadool, agagaarka magaalada Mulaadkarad ee u dhow harada Van.

Dagaalka waxaa ku dhammaaday guuldarro dhinaca Bisanti, boqorka Romanos IV waxaa qabtay ciidamada Saljuuqiyiinta — arrin naadir ah taariikhda Boqortooyada Bisanti. In kasta oo ciidanka Bisanti aan gebi ahaanba baabbi'in, natiijada siyaasadeed ee dagaalka waxay noqotay mid ka dhib weyn khasaaraha militari, maxaa yeelay waxay horseeday dagaallo sokeeye iyo daciifnimo maamul oo daboolka ka qaaday xuduudka bariga.

Xaaladdii ka horreysay

Qarniyadii 11-aad, kooxo Turkmaan ah oo la xiriira dawladda Saljuuqiyiinta ayaa si joogto ah weerar iyo duullaan ku sameynayay dhulalka Armeniya iyo bariga Anadool oo Bisanti xukumaysay. Bisanti dhinaca kalena waxay la kulantay dhibaatooyin dakhli, isbeddello ku yimid nidaamkii ciidanka gobolada, iyo ku tiirsanaanta ciidamo shaqaale ah (mercenaries) oo ka kala yimid dalal shisheeye. Romanos IV, oo boqor noqday 1068-kii, waxay ujeeddadiisu ahayd inuu duullaan weyn ku celiyo xuduudka bariga oo mar kale ku xoojiyo.

Socodka dagaalka

Ciidanka Bisanti wuxuu u soo qaaday jiho bariga, qaybna wuxuu ka kala qaybiyay si loo qabsato qalcadaha gobolka. Alp Arslan, oo markii hore ku maqnaa duulaan dhanka Suuriya iyo Halab, ayaa si degdeg ah dib u soo laabtay. Habka dagaalka ee Turkiga wuxuu ku salaysnaa fardooley fudud oo fallaadho adeegsata, weerar iyo dib-u-gurasho been-abuur ah oo safafka cadowga kala jajabiya. Maalinta dagaalka, safka dambe ee ciidanka Bisanti wuu ka fogaaday goobta, isku-hallayn la'aan ka dhex jirtay hoggaanka Bisanti-na waxay keentay in safafka kala go'aan; Romanos IV wuxuu ku dhex qabsoomay dagaalka.

Cawaaqibta

Alp Arslan waxay Romanos ku sii daayay heshiis ah lacag furasho iyo shuruudo xuduud. Laakiin markii Romanos dib ugu noqday, waxaa Konstantinobal ka bilaabmay loolan boqortooyo iyo dagaallo sokeeye. Xasilooni-darrada gudaha waxay ka tagtay bariga Anadool oo aan difaac lahayn, taasina waxay u sahashay kooxo Turkmaan iyo amiirro ku dhisaan maamullo cusub gobolka. Muddo laba tobanle gudahood, xoogga Bisanti ee dhul-weynaha Anadool wuu si weyn u yaraaday, halka nidaamyada Turkiga sida Saljuuqiyiinta Rum si joogto ah u dejiyeen gobolka.

Muhiimadda taariikhda

Dagaalka Mulaadkarad waxaa badanaa lagu tilmaamaa qodob u ah bilowga isbeddel dheer: Anadool oo ka gudubtay maamul iyo dad ku badan Bisanti ilaa maamullo iyo dad Turki ah. Sidoo kale, codsiga gargaar militari oo boqorrada Bisanti ka waydiisteen Yurubta Galbeed ee ka dib xaaladdan waxaa lagu xiriiriyaa asalka Duulaankii Salaamiga (Crusades) ee bilaabmay 1095-kii. Turkiga casriga ah, dagaalkan waxaa loola dhaqmaa xusuus qaran oo sannad kasta lagu xuso.