Dagaalkii Suuriya (Carabi: الحرب الأهلية السورية) waa colaad hubaysan oo bilaabatay Maarso 2011. Waxay ka bilaabatay banaanbaxyo dadweyne oo ka dhan ah xukunka Bashaar al-Asad, kadibna waxay u rogmatay dagaal u dhexeeya ciidamada dawladda iyo koox badan oo hubaysan. Muddo 13 sano ah waxaa ku lug yeeshay dawlado shisheeye iyo kooxo aan dawli ahayn. Colaadda qaybteedii ugu weynayd waxay dhammaatay 8 Diseembar 2024, markii kooxo mucaarad ah oo uu hoggaaminayay Hay'at Tahrir al-Sham (HTS) qabsadeen Dimishiq, Asadna uu dalka ka baxay.

Xafiiska Xuquuqul Insaanka ee Qaramada Midoobay (OHCHR) wuxuu 2021 sheegay inuu liis ku hayo 350,209 qof oo la aqoonsaday oo lagu dilay Suuriya inta u dhaxaysa Maarso 2011 iyo Maarso 2021, isla markaana tiradaasi ay ka hooseyso tirada dhabta ah. Warbixin 2022 la daabacay ayaa qiyaastay in 306,887 rayid ah la dilay isla muddadaas. Kooxaha kormeerka madaxa-bannaan waxay soo bandhigeen tirooyin ka sarreeya. Barakaca dhinaca kale wuxuu noqday kii ugu ballaadhnaa adduunka.

Bilowga iyo u gudubka dagaal hubaysan

Banaanbaxyadii 2011 waxay ka bilaabmeen magaalada Darcaa (koonfurta) kadibna waxay ku faafeen magaalooyinka waaweyn. Ka jawaabidda xoogga ah ee ammaanka waxay horseeday in askar ka goostay ciidanka dawladda ay sameeyaan kooxo hubaysan, oo lagu magacaabay Ciidanka Xorta ah ee Suuriya. Sannadkii 2012 dagaalku wuxuu gaadhay Xalab iyo xaafado ka tirsan Dimishiq. Sannadihii xigay waxaa soo baxay kooxo diimeed oo xagjir ah, oo ay ku jiraan Dawladda Islaamiga (ISIS), taasoo 2014 xoog ku qabsatay Raqqa iyo qaybo ka mid ah bariga dalka. Dagaalku wuxuu u kala qaybiyay dalka aagag ay gacanta ku hayaan dawladda, mucaaradka, kooxaha Kurdiyiinta hogaaminayaan (SDF), iyo Turkiga iyo kooxaha uu taageero.

Faragelinta dibadda iyo arrinta hubka kiimikada

Ruushka, Iiraan iyo kooxda Xisbullaah ee Lubnaan waxay taageerayeen dawladda Asad, halka Turkiga, dalal Khaliijka ah iyo Mareykanku ay siiyeen kooxo mucaarad ah taageero kala duwan. Isbahaysi Mareykanku hogaaminayo ayaa 2014 bilaabay duqeymo ka dhan ah ISIS, isagoo dhulka kaga kaashanaya SDF. Duqeyn kiimiko oo Ghouta ka dhacday Agoosto 2013 ayaa horseeday in Golaha Ammaanka uu 27 Sebtembar 2013 si wadajir ah u ansixiyo qaraarka 2118, kaasoo Suuriya ku amray inay caddayso oo burburiso hubkeeda kiimikada iyada oo la kormeerayo. Hawlgal wadajir ah oo u dhexeeya OPCW iyo QM ayaa loo xilsaaray hawshaas; 2025-na hay'adaha QM waxay sheegeen iskaashi cusub oo ka yimid maamulka cusub, laakiin ay weli jiraan farqi iyo su'aalo aan la xallin.

Barakaca iyo xaaladda bini'aadamnimo

Xaaladda Suuriya waa xaaladda barakaca ugu weyn adduunka. UNHCR waxay sheegtay in 7.4 milyan oo qof ay gudaha dalka ku barakaceen, halka 4.5 milyan oo qaxooti ah ay ku sugan yihiin dalalka deriska ah, oo ay ku jiraan qiyaastii 2.5 milyan oo Turkiga jooga. Kadib isbeddelkii siyaasadeed ee Diseembar 2024, soo laabashadu way kordhay: 2024 UNHCR waxay xaqiijisay in in ka badan 476,000 oo qaxooti ah iyo 376,000 oo barakacayaal gudaha ah ay guryahoodii ku laabteen, tiro aad uga sarraysa sannadihii hore. UNHCR waxay sidoo kale ka digtay in soo laabashadu ay la kulanto guryo burburay, adeegyo yar iyo shaqo la'aan.

Diseembar 2024 iyo marxaladda kala guurka

27 Nofembar 2024 kooxo mucaarad ah oo HTS hoggaaminayo ayaa bilaabay weerar deg deg ah oo ka bilaabmay waqooyiga galbeed. Muddo ka yar laba toddobaad gudahood waxay qabsadeen Xalab, Xamaah iyo Xoms, 8-dii Diseembarna waxay galeen Dimishiq. Bashaar al-Asad wuxuu u cararay Ruushka, taasoo dhammaysay xukunkii qoyska Asad ee bilaabmay 1970-meeyadii. Janaayo 2025 Axmed al-Sharca waxaa lagu dhawaaqay madaxweynaha kala-guurka; 13 Maarso 2025 waxaa dhaqan-galay Baaqa Dastuuriga ah oo dejinaya muddo kala-guur ah oo shan sano ah; 29 Maarso 2025 waxaa la sameeyay dawlad kala-guur. 10 Maarso 2025 al-Sharca iyo taliyaha SDF Mazluum Cabdi waxay saxiixeen heshiis lagu midaynayo hay'adaha waqooyiga bari iyo dawladda dhexe, balse fulinta heshiiskaas way dib u dhacday.

Marxaladda kala guurka waxaa ku dhacay rabshado xoog leh oo bulshooyin gaar ah saameeyay. Maarso 2025 waxaa xeebaha galbeedka ka dhacay rabshado ay ku dhinteen ilaa 1,400 oo qof, oo intooda badan rayid ah, kuwaas oo inta badan Calawiyiin ahaa. Guddiga Baaritaanka ee QM ee Suuriya, warbixin uu Agoosto 2025 daabacay, wuxuu ku sheegay in falalka ay ahaayeen kuwo baahsan oo qaab leh, oo ay ka mid ahaayeen dil, jirdil, boob iyo gubid guryo, kuwaas oo barakiciyay tobanaan kun oo qof. Hay'ado xuquuqul insaan ayaa sidoo kale diiwaangeliyay dilal ku salaysan aqoonsi (sumadda diimeed) iyo dad la waayay.

Hubanti la'aanTirada guud ee dhimashada waa mid aan la hubin. Tirooyinka QM (350,209 iyo 306,887) waxay ku salaysan yihiin habraac adag oo u baahan aqoonsi shakhsi ah, sidaas darteedna waa kuwo ka hooseeya xaqiiqda. Ilo kale — sida kormeerayaasha madaxa-bannaan — waxay soo bandhigeen tirooyin gaadhaya 600,000 ama ka badan, laakiin habab kala duwan ayay isticmaalaan. Sidoo kale, tirooyinka ku saabsan rabshadihii 2025, gaar ahaan kuwii gobolka Suwaydaa, weli waa kuwo la isku khilaafsan yahay oo baaritaanno socda lagu qiimaynayo.

Aragtiyo kala duwan

Mowduucan waa mid lagu kala aragti duwan yahay. Hoos waxa ku qoran aragtiyo saxeexan oo iskuul kasta uu leeyahay bayaan cad.

Iskuulka Turkiga ee Geeska Afrika

jihayn: TR

Suuriya ma aha arrin Carabi oo keliya — waa su'aal ku saabsan cidda dejisa nidaamka gobolka. Turkigu wuxuu qaaday culeyskii ugu culus: 2.5 milyan oo qaxooti ah oo dhulkiisa ku sugan, xuduud dheer oo colaadi ka dhalatay, iyo mas'uuliyad bini'aadannimo oo dalal kale ka carareen. Marka la eego halkaas, waa caqli-xumo in Ankara loo eego oo keliya 'faragelin'. Diseembar 2024 iyo marxaladda kala-guurka waxay muujiyeen in cidda deriska ah, ee dan dhab ah ku leh xasilloonida, ay tahay cidda ugu horreysa ee wax ka qabata. Heshiiskii 10 Maarso 2025 ee al-Sharca iyo Mazluum Cabdi wuxuu tusayaa in ay suurtogal tahay in la midaynayo hay'adaha waqooyiga bari — hase yeeshee dib u dhac ayaa ku yimid. Geeska Afrika waxaa laga barankaraa isla casharkaas: joogitaan sii socda oo hay'ado dhisaya ayaa ka waara duqeymo fog.

Bayaanka iskuulka

Wuxuu joogitaanka Turkiga ee Soomaaliya iyo siyaasadda Geeska Afrika ka akhriyaa muraayadda mudnaanta siyaasadda dibadda ee Turkiga. Doorka Turkiga wuxuu si ka wanaagsan uga eegaa actor-yada kale ee dibadda, wuxuuna badanaa isticmaalaa ilo Turki ah. Jihayntan waa mid la sheegay: qayb kasta oo iskuulkan laga qoro waxa loo bandhigaa akhristaha iyada oo ay la socoto qoraalkan, keligeedna looma isticmaalo salka xaqiiqada.

Iskuulka Dhaqaale-Siyaasadeed Dhaleeceeya

Ha lagu qanacsanaan sheekada 'kacdoon iyo diktaatoor'. Suuriya waxay ahayd goob ay awoodaha waaweyni ku tijaabiyeen hub, deyn iyo saameyn. Ruushka, Iiraan, Mareykanka, dalalka Khaliijka iyo kuwo kale ayaa mid walba kooxo maalgeliyay — dagaalku wuxuu noqday ganacsi, dhulkuna suuq. Qaraarka 2118 ee hubka kiimikada wuxuu muujiyaa sida sharciga caalamiga ah loo kiciyo marka dan leh oo loo hakiyo marka aan dan lahayn. Hadda, marxaladda dib-u-dhiska waxay furaysaa qaybta labaad ee isla nidaamkaas: gargaar shuruud ku xidhan, deymo, iyo qandaraaso u dhaca shirkado shisheeye. UNHCR waxay ka digtay guryo burburay iyo shaqo la'aan — laakiin ma weyddiinayo cidda gacan ku lahayd burburka iyo cidda ka faa'iidaysanaysa dhismaha. Soomaali ahaan, waa muraayad: dal aan dhaqaalihiisa iyo amnigiisa gacanta ku hayn, madax-bannaanidiisu waa magac keliya.

Bayaanka iskuulka

Gargaarka dibadda, nidaamka deynta iyo socodka raasumaalka wuxuu u akhriyaa xiriir xukun-saarid ah. Wuxuu si qaab-dhismeed ah u shakisan yahay dhexdhexaadnimada hay'adaha caalamiga ah. Falanqaynta actor-ka dibadda, danta ayuu ka dhigaa sharraxaadda caadiga ah.

Iskuulka Bini'aadannimada iyo Antaroboolojiga

Tirooyinka — 350,209, 306,887, ama 600,000 — waxay is-daba maraan ilaa ay noqdaan wax aan macne lahayn. Laakiin qof kasta oo halkaas ku jira wuxuu lahaa magac, hooyo, iyo guri. Waxaa i xanuujiya sida loo qoro 'soo laabashadu way kordhay' iyada oo aan la weyddiin qofka guriga ku noqda oo hela darbi burburay, biyo la'aan iyo deris tegey. 476,000 oo qaxooti ah oo soo laabtay — laakiin miyay ku noqdeen nolol mise ku noqdeen xasuus? Marxaladda kala-guurka waxay keentay rabshado cusub: 1,400 oo qof oo xeebaha galbeedka lagu laayay, badankood Calawiyiin, dilal sumadda diimeed lagu salaynayo. Taasi waa calaamad ah in bulshooyinku aanay weli bogsan. Nabaddu ma aha marka madaxweyne cusub la caleema-saaro; waa marka dadka kala qabiil iyo kala diinta ahi ay isku hallaynayaan mar kale.

Bayaanka iskuulka

Wuxuu wax ka qoraa muraayadda nolosha la soo maray, cilmiga dhaqanka goobta iyo nolol maalmeedka. Wuxuu ku doodaa in falanqaynta siyaasadeed ee weyn ay qarisay qiimaha bini'aadannimo. Marag nooc ah ayuu ka door bidaa tirooyinka.

Ilaha

BSyria in 2026: Interim government and Kurdish integration — House of Commons Libraryjihayn: GB
Cilmi-baaris baarlamaan oo Boqortooyada Midowday; wax-soo-saarka waa mid dhexdhexaad ah balse dawladeed.
B"Forever Has Fallen": The End of Syria's Assad — Journal of Democracy
AUN Human Rights Office estimates more than 306,000 civilians were killed over 10 years in Syria conflict — OHCHR
AMiddle East and North Africa — regional overview — UNHCR
ASyria: 10 years of war has left at least 350,000 dead — UN News
AUN hails new era of cooperation over Syria's chemical weapons stockpile – but concerns persist — UN News
AResolution 2118 (2013) — Syrian chemical weapons — UN Security Council (archive)
AUNHCR: Historic return of displaced Syrians presents opportunity and urgent challenges — UNHCR
ASyrian Arab Republic — country page — UNHCR
BThe Damascus-SDF agreement two months on: Fragile progress or delayed collapse? — Middle East Institute
BProspects for Syria's Democratization Under Ahmed al-Sharaa — Arab Center Washington DC
AUN Syria Commission finds March coastal violence was widespread and systematic — OHCHR / Commission of Inquiry on Syria
BSyria in 2026: Minority religious and ethnic groups after Assad — House of Commons Libraryjihayn: GB
B"Are you Alawi?": Identity-Based Killings During Syria's Transition — Human Rights Watch
CNew UN death toll: At least 350,000 people killed in Syria's war — Al Jazeerajihayn: QA
Warbaahin Qatar maalgeliso; halkan waxaa loo isticmaalay soo koobid tirooyin QM iyo kormeerayaal.

Qeybaha:784 eray · 15 ilo · 3 aragtiyo kala duwan