Al-Shabaab waa koox hubaysan oo Soomaaliya ka hawlgasha, kuna xiran shabakadda Al-Qaacida. Dagaalka ka dhanka ah kooxda ma aha mid keliya u dhexeeya kooxda iyo Dawladda Federaalka Soomaaliya. Waxaa ku lug leh dalal badan oo kala duwan: kuwa ciidan geeyay Soomaaliya iyaga oo qayb ka ah howlgal Midowga Afrika, kuwa iskaashi laba-geesood ah la leh Muqdisho, iyo kuwa duqeymo cirka ah ama tababar iyo maalgelin bixiya.
Sida hawlgalku u dhisan yahay waa saddex heer: (1) ciidamo dhulka ku sugan oo taageera Ciidamada Qaranka Soomaaliyeed, (2) taageero cirka iyo sirdoon, (3) maalgelin, tababar iyo hub-siin. Dalal badan waxay ka qayb qaataan hal heer oo keliya. Sidaas darteed erayga "dagaal kula jira" waa in si taxaddar leh loo isticmaalaa: qaar waa dagaal firfircoon, qaarna waa taageero farsamo.
Howlgalka Midowga Afrika: AUSSOM
Howlgalka Midowga Afrika ee Taageerada iyo Xasilinta Soomaaliya (AUSSOM) wuxuu bilaabmay 1 Janaayo 2025, isaga oo ku beddelmay howlgalkii hore ee ATMIS. Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay ayaa qaraarkiisa 2809, oo la ansixiyay 23 Diseembar 2025, kordhiyay wakhtiga howlgalka ilaa 31 Diseembar 2026. Dalalka la filayay inay ciidan geeyaan AUSSOM waxaa ka mid ah Jabuuti, Masar, Itoobiya, Kenya iyo Uganda, iyadoo booliis ka imanayo Masar, Nayjeeriya iyo Siera Liyoon.
Isbeddelka ka ATMIS ilaa AUSSOM ma dhammaystirmin sidii loo qorsheeyay. Golaha Nabadda iyo Ammaanka ee Midowga Afrika, kulankiisii 1317-aad ee 15 Diseembar 2025, wuxuu ku mahadceliyay Burundi iyo Ghana joogitaanka shaqaalahooda ka dib 31 Diseembar 2025, wuxuuna codsaday in si ku-meel-gaar ah loo hakiyo celinta ciidamada Burundi. Sidoo kale, geynta ciidamada Masar way dib u dhacday.
Hubanti la'aanTirada saxda ah ee ciidamada dalka kasta ee AUSSOM ku jira way isbeddeshaa xilli kasta, waxayna ku xiran tahay heshiisyo maalgelin oo aan la xallin. Tirooyinka la daabaco marar badan waa qiyaas ama tiro la ansixiyay, ee ma aha tiro dhulka jooga.
Dalalka deriska ah: Itoobiya, Kenya, Jabuuti, Uganda, Burundi
Uganda waxay ahayd dalkii ugu horreeyay ee ciidan geeya Soomaaliya ee howlgalkii AMISOM, waxayna sii haysay ciidankii ugu tirada badnaa. Burundi, Itoobiya, Kenya iyo Jabuuti ayaa raacay. Dalalkan waxay leeyihiin sababo amni oo gudaha ah: Al-Shabaab waxay weeraro ka fulisay dalalkan gudahooda, gaar ahaan Kenya. Sannadkii 2022 kooxdu waxay gelitaan weyn ku samaysay Itoobiya, oo ah howlgalkeedii ugu ballaarnaa ee Soomaaliya ka baxsan, iyadoo khubaro Qaramada Midoobay ay qiyaaseen in dagaalyahanno ay ku hadheen dhulka Itoobiya.
Kenya iyo Itoobiya labaduba waxay leeyihiin ciidamo ku jira howlgalka Midowga Afrika iyo sidoo kale hawlgallo laba-geesood ah oo howlgalka ka baxsan. Taasi waxay abuurtaa laba amar-siin oo kala duwan, taas oo mararka qaarkood isku dhaca. Sannadihii 2023 iyo ka dib, hoggaamiyeyaasha Soomaaliya, Kenya, Itoobiya iyo Jabuuti waxay isku raaceen inay wada-hawlgal cusub ka bilaabaan deegaannada Al-Shabaab.
Mareykanka: duqeymaha cirka
Mareykanka ma hayo ciidan dagaal oo ballaaran oo dhulka jooga, laakiin wuxuu si joogto ah u fuliyaa duqeymo cirka ah. Taliska Afrika ee Ciidamada Mareykanka (AFRICOM) wuxuu duqeymahaas ku tilmaamaa mid la wada-qorsheeyay Dawladda Federaalka Soomaaliya, mararka qaarkoodna "is-difaac wadareed" oo lagu sameeyay codsi ka yimid Muqdisho. Sannadkii 2025, AFRICOM wuxuu daabacay warbixinno duqeymo ah oo bilo kala duwan ah, oo ay ku jiraan Febraayo, Maarso, Agoosto iyo Diseembar. Duqeymaha qaarkood waxay bartilmaameed ka dhigteen ISIS-Soomaaliya, oo ah koox ka duwan Al-Shabaab, oo ku sugan Buuraha Golis.
Turkiga, Imaaraadka iyo Midowga Yurub
Turkigu wuxuu 2017-kii Muqdisho ka furay saldhig militari oo la yiraahdo Camp TURKSOM, kaas oo ah saldhigiisa ugu weyn ee dibadda, ujeeddadiisuna tahay tababarka ciidamada Soomaaliyeed — gaar ahaan cutubka Gorgor iyo booliska Haramad. Sannadkii 2025, Turkigu wuxuu ciidan dheeraad ah u diray Soomaaliya, waxaana la sheegay in la ansixiyay geyn ballaaran oo tallaabo-tallaabo ah. Sidoo kale waxaa la sheegay in Turkigu isticmaalo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee Akinci.
Hubanti la'aanTirooyinka ciidamada Turkiga (tusaale 400, 500 ama 2,500) waxay ka yimaadeen warbaahin iyo falanqayn, ma aha bayaan rasmi ah oo dawladda Turkiga soo saartay. Waa in loo qaataan qiyaas.
Imaaraadka Carabta wuxuu muddo dheer tababar iyo maalgelin siiyaa qaybo ka mid ah ciidamada Soomaaliyeed. Muhiimadda ugu weyn waxay tahay Ciidanka Badda ee Booliska Puntland (PMPF) ee Boosaaso, oo ka hawlgala burcad-badeedda iyo kooxaha hubaysan. Xarun tababar oo Muqdisho ah ayaa la furay 2015. Midowga Yurub, dhankiisa, wuxuu 2010 bilaabay howlgalka tababarka ee EUTM Somalia, kaas oo markii hore Uganda ka shaqaynayay, 2015-kiina u guuray Muqdisho; wuxuu la shaqeeyaa howlgalka badda ee ATALANTA.
Su'aasha maalgelinta
Arrinta ugu adag ee howlgalka waa maalgelin. ATMIS wuxuu ku dhammaaday hoos-u-dhac maaliyadeed oo qiyaastii 96 milyan oo Yuuro ah. Qaraarka Golaha Ammaanka ee 2719, oo la ansixiyay 21 Diseembar 2023, wuxuu abuuray hab cusub oo lagu maalgeliyo howlgallada Midowga Afrika iyadoo la isticmaalayo lacagta xubnaha Qaramada Midoobay. Mareykanku wuxuu ka soo horjeestay in habkaas lagu dabaqo AUSSOM, taas oo keentay in Golaha Ammaanku uu dib u dhigo go'aanka maalgelinta.
XusuusinIlaha maddadan waxaa ku jira warbixino rasmi ah (Qaramada Midoobay, Midowka Afrika, AFRICOM), falanqayn xarumo cilmi-baaris (ISS, Amani Africa, Washington Institute, AGSI, Stimson), iyo warbaahin gobolka. Qaar ka mid ah ilaha waxay leeyihiin jiho siyaasadeed cad; taas waa lagu calaamadeeyay liiska ilaha.