Daqiiq

Daqiiq (waxaa sidoo kale loo yaqaan bur) waa bud laga helo marka la shiido miraha dalagyada hadhuudhka ah sida sarreenka, galleyda, bariiska iyo shaciirka, ama dalagyo kale sida digirta, cambuulada iyo laydhka. Waa maaddada aasaasiga u ah rooti, canjeero, baasto, buskud iyo cunto badan oo la dubo ama la shiilo.

Daqiiqa ugu badan ee adduunka lagu isticmaalo waxaa laga sameeyaa sarreen. Sababta ayaa ah in sarreenku ku jiro borotiino gaar ah oo marka biyo lagu daro isku dhafmaan oo sameeya shabag loo yaqaan galuuteen (gluten). Shabaggaas ayaa haya gaaska uumiga ah ee khamiirku soo saaro, taasina waa sababta rootiga sarreenku u bararo.

Habka la soo saaro

Marka hore miraha waa la nadiifiyaa, waxaa laga saaraa ciid, dhagxaan yaryar iyo miro kale. Kadib waa la qoyaa in yar si jidhka dibadda ah (bran) uu u fududaado inuu ka go'o. Shiididda waxaa lagu sameeyaa dhagxaan wareega ah (habka hore) ama roolal bir ah oo isku soo wajahan (habka warshadaha casriga ah). Ka dib shiididdu, budada waa la kala shaandheeyaa iyadoo loo eegayo waxyaabaha ku jira: xuubka dibadda, endosperm-ka (qeybta istaarijka badan leh) iyo dhirta yar ee abuurka (germ).

Noocyada

Daqiiqa cad waxaa laga saaray xuubka iyo germ-ka, waana mid muddo dheer istaagi kara. Daqiiqa miraha buuxa (wholemeal) wuxuu wataa qeybaha oo dhan, sidaas darteed wuxuu leeyahay fiber iyo saliid badan, laakiinse dhaqso ayuu u dhanaan karaa. Waxaa jira sidoo kale daqiiq aan galuuteen lahayn oo laga sameeyo bariis, galley, digir ama laydh, oo ay isticmaalaan dadka aan u dulqaadan karin galuuteenka.

Nafaqada iyo ku-darista

Daqiiqu wuxuu ugu horrayn ka kooban yahay kaarbohaydarayt (istaarij), waxaana ku jira borotiin, fiber iyo macdano. Dalal badan ayaa sharci ku waajibiyay in daqiiqa lagu daro macdano iyo fiitamiin sida bir, folic acid iyo fiitamiinnada B, si looga hortago cudurada nafaqo-yaraanta. Habkan waxaa loo yaqaan ku-darista nafaqada (fortification).

Dhaqaalaha iyo isticmaalka

Daqiiqa sarreenka waa alaab caalami ah oo si weyn loo ganacsado; qiimihiisu wuxuu ku xiran yahay qiimaha sarreenka suuqyada adduunka iyo kharashka gaadiidka. Soomaaliya iyo dalal badan oo Geeska Afrika ah, qeyb weyn oo daqiiqa la isticmaalo waa mid la soo dhoofsado, waxaana lagu sameeyaa rooti, canjeero, sabaayad iyo maraq-qaso.