Daqiiqad

Daqiiqad waa halbeeg waqti ah oo la eg 60 ilbiriqsi. Saacad kastaa waxay ka kooban tahay 60 daqiiqadood, taasoo ka dhigaysa in maalin caadi ah lahaato 1,440 daqiiqadood. Daqiiqadda waxay ka mid tahay halbeegyada waqtiga ee ugu badan isticmaalka nolol maalmeedka, gaar ahaan qiyaasidda muddo gaaban sida socdaal, kulan ama karsasho.

Nidaamka caalamiga ah ee halbeegyada (SI) halbeegga aasaasiga ah ee waqtiga waa ilbiriqsiga. Daqiiqadda ma aha halbeeg SI ah oo aasaasi ah, laakiin waa mid la aqbalay in lala isticmaalo SI. Astaanta la isticmaalo waa "min".

Qeexid iyo cabbir

Daqiiqad waxay la mid tahay 60 ilbiriqsi. Ilbiriqsiga hadda lagu qeexaa isbeddel joogto ah oo ka dhex dhaca atamka caesium, taasoo saldhig u ah saacadaha atamiga. Sidaas darteed daqiiqadda cabbirkeeda wuxuu ku xiran yahay qeexidda ilbiriqsiga.

Marmar, si nidaamka waqtiga caalamiga ah lagu waafajiyo wareegga Dhulka, waxaa lagu daraa ilbiriqsi dheeraad ah (leap second). Xaaladdaas daqiiqaddu waxay noqon kartaa 61 ilbiriqsi, halkii 60.

Taariikhda iyo asalka nidaamka 60

Qaybinta saacadda 60 qaybood waxay ka soo jeeddaa nidaamka tirokoobka lixdanle (sexagesimal) ee ay isticmaaleen dadka Baabuloon iyo Mesobotamiya. Nidaamkaas wuxuu ku habboonaa qaybin sababtoo ah 60 waxay leedahay qaybiyeyaal badan. Ereyga daqiiqad ee luqadaha Yurub wuxuu ka soo jeedaa Laatiin, oo macnaheedu yahay "qayb yar oo koowaad", halka ilbiriqsigu yahay "qaybta labaad" ee saacadda.

Isticmaal kale

Ereyga daqiiqad waxaa sidoo kale loo isticmaalaa cabbirka xagalka (arcminute), oo ah 1/60 darajo. Halkaas macnaha ma aha waqti ee waa qiyaasid xagal, oo loo isticmaalo cilmiga xiddigiska, dhulbeegga iyo qorshaha maraakiibta. Astaanta xagalkaas waa calaamad koow ah ('), tusaale: 30'.