Dareere

Dareere waa mid ka mid ah xaaladaha caadiga ah ee maaddada, oo la dhex yaalla adkaha (solid) iyo gaaska. Dareeraha wuxuu leeyahay mug ku dhow inuu go'an yahay, laakiin qaab gaar ah ma laha: wuxuu qaataa qaabka weelka lagu shubay, isagoo dusha sare ka samaysta heer siman marka uu xasilo.

Qaybaha yaryar ee dareeraha (atamyada ama molekuulaha) way ku dhow yihiin midba midka kale, sida adkaha, balse xidhiidhkooda ma aha mid go'an oo joogto ah. Sidaas darteed way isdul mari karaan, taasoo dareeraha ka dhigaysa mid socda (qulqula). Isku-cufnaanta dareeraha waa dhib in la yareeyo, sababtoo ah booska u dhexeeya qaybaha waa yar.

Sifooyinka muhiimka ah

Sifooyinka ugu badan lagu qiyaaso dareeraha waxaa ka mid ah: cufnaanta (density), taasoo ah miisaanka mug kasta; qallafsanaanta ama viscosity, oo tilmaamaysa sida uu dareeraha u iska caabbiyo qulqulka — saliidda viscosity-geeda way ka sarreysaa tan biyaha; iyo xoogga dusha sare (surface tension), oo ka dhalata jiidashada u dhexeysa molekuulaha, kaasna sababa in dhibco yaryar ay isku dhejiyaan qaab wareeg ah.

Isbeddelka xaaladda

Maadda adag markay kulaylkeedu gaadho barta dhalaalidda waxay u beddelantaa dareere. Dareeraha, marka la sii kululeeyo ilaa barta karkaraynta, wuxuu u rogmaa gaas (uumi). Habka lidka ku ah waa qabowjinta: gaaska wuxuu noqdaa dareere (condensation), dareerahana wuxuu adkaadaa (freezing). Cadaadiska hawada ama deegaanka wuxuu saameeyaa barooyinkaas; tusaale ahaan, meelaha buuraleyda ah oo cadaadiska hooseeyo, biyaha waxay karkaraan heer kulul ka hooseeya.

Cadaadiska iyo dhaqdhaqaaqa

Dareeraha ku jira weel wuxuu cadaadis saaraa gidaarrada iyo salka, cadaadiskuna wuxuu kordha marka qoto-dheeraantu kordho. Jirka lagu quusiyo dareere waxaa saaran xoog kor u riixaya oo la mid ah miisaanka dareeraha uu meesha ka saaray — mabda'a loo yaqaan mabda'a Arjimeedas, kaasoo sharraxaya sababta maraakiibta ay sabbaynayaan. Cilmiga barta dhaqdhaqaaqa dareerayaasha iyo gaasaska waxaa loo yaqaan fluid mechanics.

Muhiimadda iyo isticmaalka

Biyaha waa dareeraha ugu caansan Dhulka, waana kiimikada aasaasiga u ah nolosha, maadaama tafaasiisha noolaha ku dhacaan xal biyo ku salaysan. Warshadaha waxay dareerayaasha u isticmaalaan xal-samaynta, qaboojinta mishiinnada, gudbinta xoogga (hydraulics) iyo shidaalka gaadiidka. Dareerayaasha qaar, sida meerkuri, waa biro dareere ah heerkulka qolka.