The Israeli separation wall surrounding the Palestinian city of Bethlehem, in the occupied West Bank, February 2019Ilya Varlamov · CC BY-SA 3.0 · Commons
Dawladda Falastiin (af-Carabi: دولة فلسطين) waa dawlad la ku dhawaaqay 15-kii Noofambar 1988 magaalada Aljasaayir, iyadoo hoggaanka Ururka Xoraynta Falastiin (PLO) uu ku dhawaaqay. Dhulka ay sheeganeyso wuxuu ka kooban yahay Daanta Galbeed (oo ay ku jirto Qudus Bari) iyo Marinka Gaza — dhulal ay Israa'iil qabsatay tan iyo 1967. Qudus ayaa lagu magacaabay caasimadda dastuuriga ah, halka Raamallaah ay tahay xarunta maamulka ee dhabta ah.
Xaaladda Dawladda Falastiin waxay muujineysaa kala-fogaansho u dhexeeya aqoonsiga caalamiga ah iyo awoodda dhabta ah ee dhulka. Bishii Sebtember 2025, 157 dal oo ka mid ah 193-ka xubnood ee Qaramada Midoobay (ku dhawaad 81%) ayaa aqoonsan Falastiin, laakiin maamulka dhabta ah wuxuu ku koobmay qaybo ka mid ah Daanta Galbeed, halka Gaza ay tan iyo 2007 gacanta ku hayeen Xamaas.
Heerka Qaramada Midoobay
29-kii Noofambar 2012, Golaha Guud ee QM wuxuu ansixiyay qaraarka 67/19 oo Falastiin siiyay heerka "dawlad indho-indheeye ah oo aan xubin ahayn" (non-member observer State), oo la mid ah heerka Vatican. Codbixinta waxay ahayd 138 taageeray, 9 diiday, 41 ka aamuseen. Israa'iil waxay sheegtay in qaraarku aanu abuurin dawladnimo Falastiiniyeed.
10-kii Maajo 2024, kalfadhi gaar ah oo degdeg ah ayaa lagu ansixiyay qaraarka ES-10/23 (143 taageero, 9 diidmo, 25 ka aamusnaan). Qaraarku wuxuu Falastiin siiyay xuquuq dheeraad ah oo laga bilaabo 10-kii Sebtember 2024 — sida in fadhiga loo dhigo sida xarafka alifbeetada iyo inay soo jeediso qaraarro — laakiin ma uusan siin xaq codbixin ah. Wuxuu kaloo Golaha Ammaanka ku baaqay inuu si wanaagsan u tixgeliyo xubinnimada buuxda. Xubinnimada oo dhamaystiran waxay u baahan tahay talosoo-jeedin Golaha Ammaanka, halkaas oo Mareykanka uu si joogto ah u adeegsaday xaqa diidmada (veto).
Aqoonsiga iyo isbeddelka 2024–2025
Toddobaadyo ka dib ku-dhawaaqista 1988, in ka badan 70 dal — inta badan Carab, Afrikaan iyo Aasiyaan — ayaa aqoonsaday Falastiin. Mowjad labaad ayaa dhacday 2024 iyo 2025, oo ay ku jireen dalal reer Yurub ah. Sebtember 2025, intii lagu jiray shirka Golaha Guud, Faransiiska, Beljam, Luksemboorg, Malta iyo dalal kale ayaa si rasmi ah u dhawaaqay aqoonsigooda. Afar ka mid ah shanta xubnood ee joogtada ah ee Golaha Ammaanka — Shiinaha, Faransiiska, Ruushka iyo Boqortooyada Midowday — ayaa hadda aqoonsan Falastiin.
12-kii Sebtember 2025, Golaha Guud wuxuu 142 cod ku ansixiyay qaraar taageeraya "Baaqa New York" oo ku saabsan xalka labada dawladood; 10 dal ayaa diiday (oo ay ku jirto Israa'iil) 12-na way ka aamuseen. Qaraarku waa mid aan qasab ahayn, wuxuuna dejinayaa qorshe marxalado leh.
Go'aannada sharciga caalamiga ah
19-kii Luulyo 2024, Maxkamadda Caddaaladda Caalamiga ah (ICJ) waxay soo saartay talo-bixin sharci (advisory opinion) sheegeysa in joogitaanka Israa'iil ee Dhulka Falastiiniyiinta la haysto uu sharci-darro yahay, oo ay la socoto nidaamka degsiimooyinka, ku-darsiga dhulka, iyo isticmaalka kheyraadka dabiiciga ah. Talo-bixintu ma aha xukun qasab ah oo dacwad ah, laakiin waxay saameyn ku leedahay dood-sharciyeedka caalamiga ah.
Hay'adaha iyo hoggaanka
PLO ayaa ah hay'adda sharciga ahaan matasha Dawladda Falastiin, halka Maamulka Falastiin (PA) — oo ka dhashay heshiisyada Oslo — uu maamulo adeegyada maalinlaha ah ee qaybaha Daanta Galbeed. Maxmuud Cabbaas wuxuu xilka madaxweynaha hayaa tan iyo Janaayo 2005. 26-kii Abriil 2025, xilka madaxweyne-ku-xigeenka oo cusub la abuuray ayaa la siiyay Xuseen al-Sheekh, oo sidoo kale noqday ku-xigeenka guddoomiyaha PLO — tallaabo loo arkay in ay la xiriirto qorshaha ku-xigeenimada.
Gaza iyo nidaamka ku-meel-gaarka ah
17-kii Noofambar 2025, Golaha Ammaanka wuxuu 13 cod (labo ka aamuseen — Ruushka iyo Shiinaha) ku ansixiyay qaraarka 2803, oo taageeray "Qorshaha Dhamaystiran ee Lagu Joojinayo Dagaalka Gaza" ee 29-kii Sebtember 2025. Qaraarku wuxuu aasaasay hay'ad ku-meel-gaar ah oo la yiraahdo Board of Peace, oo waajib ka saaran yahay inay warbixin qoraal ah lix biloodkiiba u gudbiso Golaha Ammaanka. Qaab-dhismeedkan wuxuu su'aalo taagay oo ku saabsan sida uu ula xiriirayo maamulka Falastiiniyiinta iyo dawladnimada mustaqbalka.
Hubanti la'aanTirada dalalka aqoonsaday waxay ku salaysan tahay xogo Sebtember 2025 ah (157 ka mid ah 193). Ilo kale (tusaale IMEMC) waxay xilligaas sheegeen ugu yaraan 155. Kala duwanaanshuhu wuxuu ka yimaadaa sida loo tiriyo aqoonsiyada la muransan yahay iyo taariikhaha ku-dhawaaqista. Sidoo kale, ma aan xaqiijin karin horumarka ka dhacay 2026 ee ku saabsan hirgelinta qaraarka 2803 ama isbeddelka maamulka Gaza.
Hubanti la'aanFalastiin waxay xubin ka noqotay UNESCO 2011 waxayna ku biirtay Maxkamadda Caalamiga ah ee Dembiyada (ICC) 2015. Xaqiiqooyinkan ma aanan ku xaqiijin ilaha aan halkan ku tixraacay, marka waa in dib loo eego ilo rasmi ah oo hay'adaha ka soo baxay.
Xusuusin"Dawladda Falastiin" waa magaca sharciga ah ee la isticmaalo QM tan iyo 2012. "Maamulka Falastiin" (Palestinian Authority) waa hay'ad maamul oo ka duwan, oo la sameeyay 1994 iyadoo lagu salaynayo heshiisyada Oslo. Ereyga "Dhulka Falastiiniyiinta la Haysto" (oPt) waxaa isticmaala QM markay ka hadlayso Daanta Galbeed, Qudus Bari iyo Gaza.
Aragtiyo kala duwan
Mowduucan waa mid lagu kala aragti duwan yahay. Hoos waxa ku qoran aragtiyo saxeexan oo iskuul kasta uu leeyahay bayaan cad.
Iskuulka Dhaqan-ilaalinta Islaamiga
Falastiin ma aha oo keliya arrin siyaasadeed oo dal ku saabsan; waa amaano diimeed oo saaran ummadda Islaamka. Qudus, oo ah qiblada koowaad iyo goobta Masjidul Aqsa, waxay ka dhigaysaa dooddan mid ka sarraysa xisaabaadka diblumaasiyadeed. Culimada iyo masaajidda Soomaaliyeed waa in ay sii wadaan barbaarinta jiilka cusub ee ku xusuusnaan doona xaqa Falastiiniyiinta. Aqoonsiga 157 dal waa horumar la ammaanay, laakiin waxaa ka muhiimsan in ummaddu ka tagto kala-qaybsanaanta siyaasadeed ee ka dhex jirta Falastiiniyiinta laftooda; PLO iyo Xamaas midnimadooda waa fardo shuruud ah. Sidoo kale, Board of Peace ee qaraarka 2803 waa in aan lagu beddelin awoodda dadka Falastiiniyiinta ah — maamul dibadda laga soo dejiyo shareeco iyo shacab midna ma matalo.
Bayaanka iskuulka
Wuxuu wax ka akhriyaa dhinaca dhaqanka shareecada, awoodda culimada iyo nidaamka bulsho ee Islaamiga. Wuxuu shaki ka qabaa in dastuurnimada cilmaaniga ah ay ku habboon tahay dhismaha bulshada Soomaaliyeed. Sharcinimada diimeed wuxuu u arkaa qayb lama huraan ah oo ka mid ah sharcinimada siyaasadeed.
Iskuulka Dhaqaale-Siyaasadeed Dhaleeceeya
Halkan ka fiirso kala-fogaanshaha: 157 dal ayaa aqoonsan, balse dhulka waxaa xukuma xoog militari iyo nidaam dhaqaale oo Falastiiniyiinta ku xiray. Maamulka Falastiin, oo ka dhashay Oslo, wuxuu ku tiirsan yahay gargaar dibadeed iyo canshuur uu Israa'iil ururiyo — taasi ma aha dawladnimo, waa maamul kontarooladdiisu dibadda ku jirto. Talo-bixinta ICJ ee 2024 waxay caddaysay in ku-darsiga dhulka iyo isticmaalka kheyraadka dabiiciga uu sharci-darro yahay; taasu waa xaqiiqda dhaqaale-siyaasadeed ee laga carraabo. Qaraarka 2803 iyo Board of Peace — hay'ad lix biloodkiiba warbixin dirta — waxay u eg tahay hab wakiil ah oo lagu maamulo Gaza, halkii xoog dhaqaale loogu wareejin lahaa Falastiiniyiinta. Aqoonsi aan dhul iyo kheyraad ka soo horreyn wuxuu noqon karaa astaan bilaash ah.
Bayaanka iskuulka
Gargaarka dibadda, nidaamka deynta iyo socodka raasumaalka wuxuu u akhriyaa xiriir xukun-saarid ah. Wuxuu si qaab-dhismeed ah u shakisan yahay dhexdhexaadnimada hay'adaha caalamiga ah. Falanqaynta actor-ka dibadda, danta ayuu ka dhigaa sharraxaadda caadiga ah.
Iskuulka Soomaalinimada
Soomaaliya, tan iyo maalmihii ugu horreeyay ee qaranimadeeda, waxay taageertay xaqa dadka Falastiiniyiinta ee ah inay leeyihiin dawlad madax-bannaan. Tani ma aha go'aan cusub — waa qayb ka mid ah aqoonsigeenna ah in ummad la kala qaybiyay, dhulkeedana la haysto, ay leedahay xaq aan la ganacsan karin. Waxaan Falastiin ka aragnaa muraayad: kala-qaybsanaanta gudaha — PLO iyo Xamaas, Daanta Galbeed iyo Gaza — waxay noqotay silsiladda ugu weyn ee lagu xiray hamiga qaranimo. Anagana taariikhdeennu isku mid bay tahay. Sidaas darteed baaqeennu waa laba: caalamku ha aqoonsado, Falastiiniyiintuna ha midoobaan. Dawlad kala jajaban, xitaa haddii ay hesho 193 aqoonsi, dhul ma xukumi karto. Midnimadu waa dhabta awoodda.
Bayaanka iskuulka
Midnimada qaranka Soomaaliyeed wuxuu ka dhigtaa barta bilowga. Kala qaybsanaanta wuxuu u arkaa wax ka dhashay xuduudihii gumeysiga iyo faragelinta dibadda. Wuxuu si mabda' ah uga soo horjeedaa go'doonka Somaliland iyo kala jajabka federaalka — taasi waxay ka horreysaa falanqayntiisa, mana aha natiijadeeda.
Iskuulka Xuquuqda iyo Dastuurka
Waa muhiim in la kala saaro erayada, maxaa yeelay sharcigu erayada ayuu ku dhisan yahay. "Dawladda Falastiin" waa magac sharci oo QM 2012 ka dib isticmaashay; "Maamulka Falastiin" waa hay'ad Oslo ka dhalatay. Isku-darkoodu wuxuu qariyaa dhibaato dastuuri: Maxmuud Cabbaas wuxuu xilka hayaa tan iyo 2005, doorashona lama qaban. Abuurista xilka madaxweyne-ku-xigeenka ee 2025 waxay xalliyeysaa su'aasha ku-xigeenimada, laakiin kama jawaabayso su'aasha sharci-yeelashada shacabka. Aqoonsiga caalamiga ah, oo isku daraya afar ka mid ah shanta xubnood ee joogtada, waa faa'iido weyn — balse dawladnimadu waxay u baahan tahay hay'ado shacabka la xisaabtama, kala-sooc awood, iyo maxkamado madax-bannaan. Talo-bixinta ICJ waxay xoojisay dhinaca sharciga; hadda waxaa lagama maarmaan ah in gudaha laga dhiso xukun sharci.
