Daxal

Daxal waa ogsaydh (oxide) casaan-madow ah oo samaysma marka bir (iron) ama xoolad birta ku salaysan sida bir-birjeexan (steel) ay muddo dheer la kulmaan ogsijiin iyo qoyaan. Waa nooc ka mid ah dhaawaca la yiraahdo korrosion (corrosion), oo macnihiisu yahay in bir ay si kiimikaad ah u burburto marka ay la falgasho jawiga hareeraheeda.

Daxalka wuxuu ka duwan yahay dahaarrada ilaaliya ee ku samaysma birihii kale. Ogsaydhka aluminium-ka, tusaale ahaan, wuxuu samaysmaa layer adag oo dhuuban oo hakiya sii socodka falgalka. Daxalka birta, taa beddelkeeda, waa mid boqoshan oo baaluq ah; wuxuu ka fakadaa dusha sare, taasna waxay u furtaa dabaqa cusub inuu isna daxlo. Sidaas darteed daxalku wuu sii socdaa ilaa birta oo dhan ay isu beddesho ogsaydh.

Habka samaysmaa

Samaysanka daxalka wuxuu u baahan yahay saddex shay: bir, ogsijiin iyo biyo. Marka labadan dambe ay isku duubaan dusha birta, waxaa dhaca falgal elektro-kiimikaad ah. Qayb ka mid ah birta waxay noqotaa meel anod ah oo birta ay ka baxdo iyada oo ay iska sii daysay elektaroonno; qayb kalena waxay noqotaa katod oo ogsijiinku iyo biyaha ay elektaroonnadaas qaataan. Natiijada waxay tahay in ay samaysmaan aaliyado bir (iron ions) oo markaas isku darsamaan ogsijiin iyo biyo, isla markaana ay dhigan ogsaydh biyo-leh (hydrated iron oxide) oo ah waxa loo yaqaan daxal.

Milixdu waxay dedejisaa habkan, maxaa yeelay biyaha milix leh waxay si fiican u gudbiyaan koronto, taasna waxay xoojisaa falgalka elektro-kiimikaadka. Sababtaas ayaa keentay in maraakiibta, buundooyinka xeebaha, iyo baabuurta gobollada barafka milix lagu shubo ay si degdeg ah u daxlaan. Sidoo kale, aashito jawiga ku jirta, sida ta ka timaadda gaaska warshadaha, waxay kordhisaa xawaaraha.

Ka hortagga

Habka ugu caansan waa in dusha birta laga xiro hawada iyo qoyaanka: rinji, dahaar caag ah, ama saliid. Hab kale waa galvanising, taas oo ah in bir-birjeexanka lagu daboolo zinc; zinc-ku wuu ka horreeya birta falgalka, sidaas darteed isaga ayaa u burburaa halkii birta. Sidoo kale waxaa la sameeyay bir-birjeexan aan daxlin (stainless steel) oo ay ku jirto chromium; chromium-ku wuxuu samaysta dahaar ogsaydh aad u dhuuban oo aan fakan.

Muhiimad dhaqaale iyo taariikh

Daxalku waa mid ka mid ah sababaha ugu waaweyn ee kharashka dayactirka kaabayaasha: buundooyin, tuubbooyin biyo iyo shidaal, maraakiib, iyo dhismayaal bir leh. Dawladaha iyo shirkadaha waxay si joogto ah u baaraan qaybaha daxalka saameeyay, maxaa yeelay bir daxashay waxay lumisaa xoogga adkeysiga. Dhinaca kale, daxalka ogsaydhka wuxuu isticmaal leeyahay: ogsaydhyada birta waa aasaaska midabbada casaan iyo bunni la isticmaalo rinjiyeynta, waxaana laga helaa xeryo taariikh dheer u leh farshaxanka.