Dayax gacmeed

Dayax gacmeed waa qalab farsamo oo bini'aadamku sameeyay, lagana soo diray Dhulka, kaas oo ku wareega meere ama jirim kale oo hawada sare ah. Ereyga "gacmeed" wuxuu tilmaamayaa in uu yahay mid la sameeyay, si looga soocdo dayaxa dabiiciga ah ee Dhulka ku wareega.

Dayax gacmeedku wuxuu meelbedkiisa (orbit) ku sii jiraa isku-dheelitirka u dhexeeya xoogga cuf-isjiidadka meeraha iyo xawaaraha uu leeyahay. Haddii xawaaruhu ku filan yahay, qalabku wuxuu si joogto ah ugu wareegaa. Sarreynta meelbedka ayaa go'aamisa muddada wareegga: kuwa hoose ee Dhulka u dhow saacado kooban ayay wareeg dhammaystiran ku qaataan, halka kuwa sare ay ka dheeraadaan.

Taariikh

Dayax gacmeedkii ugu horreeyay ee guulaysta wuxuu ahaa Sputnik 1, oo Midowgii Soofiyeeti soo diray sannadkii 1957. Dhacdadaas ka dib waxaa bilaabmay tartan hawada sare oo u dhexeeyay Midowga Soofiyeeti iyo Mareykanka. Tan iyo markaas, dalal badan iyo shirkado gaar loo leeyahay ayaa dayax gacmeedyo soo diray, tiradooduna kumanaan ayay gaartay.

Noocyada iyo adeegyada

Dayax gacmeedyada waxaa loo kala qaybiyaa sida loo isticmaalo. Kuwa isgaarsiinta ayaa gudbiya telefishan, telefoon iyo xiriirka internetka. Kuwa saadaasha hawada iyo kormeerka Dhulka ayaa duubaa sawirro daruuro, kulayl iyo beddelaadda deegaanka. Kuwa meel-tilmaamaha sida nidaamka GPS ayaa siiya isticmaalayaasha goobta ay ku sugan yihiin. Waxaa kale oo jira kuwa cilmi-baaris ee xiddigiska iyo kuwa milatari.

Meelbedadka caanka ah

Meelbedka Dhulka u dhow (LEO) wuxuu ku habboon yahay sawir-qaadista iyo shabakadaha isgaarsiinta ee dayax gacmeedyo badan isku kaashadaan. Meelbedka geostationary-ga ah wuxuu ku yaal khadka dhexe ee Dhulka, halkaas oo dayax gacmeedku la wareego wareegga Dhulka, sidaas awgeedna uu u muuqdo mid taagan marka laga eego dhulka — taasina waxay u fudaydisaa saxanada isgaarsiinta ee dhulka.

Qashinka hawada sare

Dayax gacmeedyo shaqadoodu dhammaatay, jajab gantaallo iyo burbur ka dhashay isku dhacyo ayaa ku sii wareegaya meelbedadka. Qashinkan wuxuu khatar ku yahay qalabka firfircoon, maadaama xawaaruhu aad u sarreeyo. Hay'adaha hawada sare waxay isku dayaan in ay raadraacaan walxaha waaweyn, waxaana la sameeyay qawaaniin ku aadan in qalabka la hawlgabiyo lagu soo celiyo jawiga ama loo gudbiyo meelbed cidla ah.